Er zijn felle reacties gekomen op het de Amerikaanse National Security Strategy en de minachtende woorden van Trump er na. Die reacties zijn eerder emotioneel en ontkennend dan rationeel en opbouwend. Dat verraadt iets: Europa weet niet goed hoe het moet reageren. Gelukkig is niet iedereen lam geslagen. Hier mijn persoonlijke weergave van een deel van het jaarlijkse ‘European Ideas Forum’ van het Martens Centre. Dit Centre is de denktank van de Europese Volkspartij (EPP).
Startpunt is een Amerikaanse strategie die er van uitgaat dat vanaf 2027 Europa zelf verantwoordelijk is voor haar verdediging. Daarna volgt volledige terugtrekking van de troepen.
Europa lijkt dit jaartal te willen negeren. Begrijpelijk, want het kost minstens 2 jaar om een bataljon op te bouwen en minstens 4 jaar om tot de bouw van tanks en schepen te komen. En zo nog duizend andere redenen, waaronder financiële, om een langer traject te wensen. Allemaal zullen ze langs gaan komen.
Toch, het zal wel moeten. We moeten niet doen alsof dit een nieuwe discussie is en er in Europa nog niets is bedacht. Juist bij de grootste Europese politieke partij, de christendemocratische EVP is er eigenlijk al een consensus, gebaseerd op het Europese verkiezingsprogramma, het Draghi-rapport en het 7D programma van het Martens Centre, onder leiding van Klaus Welle. Die laatste had deze week een fascinerend gesprek met Andrius Kubilius, Eurocommissaris voor Defensie en Ruimtevaart. Onder het motto: ‘Zeg eens Andrius, waarover zou het Martens Centre moeten publiceren?’, werd er een schets neergelegd.
Allereerst dienen er 100.000 Europese militairen worden gemobiliseerd. Dan wordt er tegelijk uitgegaan van een rolwisseling waarbij Europa militair leidend wordt, met een ondersteunden rol vanuit de VS. De alliantie zou wel degelijk blijven bestaan, maar anders. Formeel zal er nog steeds geen sprake hoeven te zijn van een Europees leger, de facto wel.
Om dat leger meer dan symbolisch te zijn, moet het deels ‘battle tested’ zijn; daadwerkelijk oorlogservaring hebben. Oekraïne kan dan niet ontbreken.
En dan moet er dus snel opgeschaald worden. Niet in het minst in menskracht. Dienstplicht moet per direct in alle lidstaten worden ingevoerd. Dat dit lastig zou worden, schoot bij een aanwezige Fin totaal in het verkeerde keelgat: “Wanneer de Russen komen (wanneer, niet als) dan weten wij precies wat we moeten doen, wij zijn er klaar voor. Maar we vinden het totaal onacceptabel en laf dat de rest van het continent zegt dat niet te kunnen!”
In de tweede plaats zal de opschaling zal ook bestuurlijk moeten zijn. Met de VS in een ondersteunende rol, is NATO toch uitgehold. Dit betekent dat de artikel 5 garantie nu primair bij de Europese lidstaten zal moeten starten. Dit zal dan ook tot een andere alliantie leiden. In het verkiezingsprogramma van de EVP is daar al een voorzet voor gegeven in de vorm van ‘European Security Council’. Deze zou nu gaan bestaan uit de EU landen, aangevuld met Groot-Brittannië, Noorwegen en, jawel, Oekraïne. Financiering van de eerste aanzet is, voor beperkte tijd, mogelijk op basis van het Europees Verdrag.
Deze ‘European Security Council’ zou onderdeel uit kunnen maken van een breder verband: een ‘European Defense Union’ of ‘Community’. Het probleem is dat naast de 27 lidstaten ook zoveel mogelijk landen in de wachtkamer hier deel van uit moeten maken. Dus richting 50 staten, best vergelijkbaar met de VS. Dat vergt een besluitvaardigheid die nog niet is vertoond binnen Europa.
Er zijn nog wel meer urgente problemen op te lossen, want op elk front is er in Europa sprake van gebrek aan schaalgrootte in vergelijking tot de VS en China. En vergeet de regelgeving niet: elke Europese offerte gaat gepaard met zo’n 20.000 pagina’s aan voorwaarden. Natuurlijk raakt dit ook de defensie-inspanningen, net zoals het gegeven dat Europese landen elkaar meer lasten opleggen dan alle extra lasten door Trump samen en ook nog niet de houding hebben om elkaar opdrachten te gunnen. En om die houding en het geven en nemen dat daarbij hoort, gaat het nu.
Dank aan de Amerikanen en vooral Trump, dat ze ons daar zo met onze neus in duwen.
Bij de laatste verkiezingen in Nederland heb ik geflyerd in mijn nieuwe woonplaats Nunspeet. Het regende, maar er waren toch nog genoeg mensen bereid tot een praatje. In die gesprekken voel je ook hoe ver weg Europa is en eerder als een vijand dan een vriend wordt gezien. Ik weet van mijn bezoeken aan de VS dat Washington daar ook geen vriend is, maar uiteindelijk zijn de 50 staten daar wel een eenheid en het doet pijn als dat in Europa niet zo is. De tijd om naar elkaar ‘toe te groeien’ is echter voorbij. Vrede en veiligheid en onze economie vragen wel degelijk om een schaalvergroting. Leiderschap is ook een kwestie van het moment kiezen en dan voor de troepen uitgaan.
Peter Noordhoek is lid van de General Assembly van het Wilfried Martens Centre for European Studies.
