Contact

Northedge B.V. 
Oosthaven 15-16 
2801 PC Gouda 
The Netherlands 
T 31 (0)182 684545 

www.northedge.nl 
Tw @PeterNoordhoek 

Archief

Over statistieken en de keuze van een politieke koers

In de afgelopen jaren heb ik mij binnen mijn partij, het CDA, regelmatig gekeerd tegen een koers die in hoge mate was gebaseerd op de onderzoeken van het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP), in de media met name bij monde van Kim Putters verwoord. De cijfers heb ik nooit bestreden, de interpretatie wel: het maakte de koers te somber, te weinig gericht op het bieden van hoop. Of platter gezegd: te populistisch. Dat alles nog los nog van het feit dat je moet oppassen om je koers als partij te veel op statistieken en peilingen te baseren.

Dat neemt niet weg dat ik altijd waardering heb gehad voor de leiding van mijn partij dat ze oog hadden voor de situatie van de mensen met minder perspectief dan de gemiddelde Nederlander. Dat ze ook probeerden een stem aan die mensen te geven en daar beleid op te maken. Net zoals ik het ook waardeerde dat dit niet gebeurde op basis van alleen eigen onderbuikgevoelens of vanwege wat iemand op straat of aan de bar tegen onze politici riep. De cijfers werden serieus genomen. Ik heb gemerkt dat de cijfers van met name het SCP jaar na jaar werden gespeld en besproken. Bij optredens samen met Kim Putters, leek het alsof Sybrand Buma de cijfers nog beter uit zijn hoofd kende dan Putters. Al met al was het een doorleefde, integere poging om aan te sluiten bij de zorgen van mensen. Natuurlijk zaten er ook strategische overwegingen achter, maar dat mag. Nogmaals, ik had kritiek en vond het te eenzijdig, maar respecteerde het ook.

Recent komt dan een SCP-onderzoek met een heel andere toon. De gezamenlijkheid staat voorop, datgene wat door een grote meerderheid van de Nederlanders wordt gedeeld: “Ondanks scherpe tegenstellingen in het publieke debat zijn Nederlanders eensgezind over wat Nederland tot Nederland maakt” (Kop persbericht SCP bij rapport ‘Denkend aan Nederland’, 26-6-19).

Het is een toon waarbij ik mij veel beter thuis voel en wie ben ik om aan de cijfers te twijfelen. Maar de timing vind ik opvallend. De stemming in het land verandert en opeens komen er bijpassende cijfers. Het is aan de media om daar kritische vragen bij te stellen, maar zelf denk ik: zijn de onderliggende cijfers over grote groepen die niet zijn aangehaakt daarmee echt van tafel? Het is hoogconjunctuur, fijn dat daarvan nu iets in de stemming begint door te komen, maar zijn we klaar voor tegenwind?

Ga je naar de het volle persbericht en de onderliggende cijfers, dan is veel nog wel degelijk hetzelfde: een land dat het overwegend goed tot heel goed heeft, maar met genoeg groepen die reden hebben om te zeggen dat de welvaart hen voorbijgaat. De ‘deplorabelen’ zijn nog wel degelijk in de statistieken te vinden.

Het is in de kop van het SCP-bericht dat ik een paar zaken bij elkaar zie komen waardoor de hoofdboodschap is veranderd van accent op de ontevreden minderheid naar de grote gemeenschappelijkheid. En daar richt ik mij hier op.
Allereerst zie je een eerste doorwerking van de verbeterde economie; de burgers beginnen het toch te voelen (bijna 5 jaar na het einde van de recessie!). Is het niet bij het SCP, dan zie ik wel bij veel burgers een groeiende afkeer tegen het populisme: Forum is sterk geworden; maar de oppositie tegen Forum ook. In dat kader is er ook de behoefte aan informatie die tegen de populistische trend ingaat en daarom is het volgens mij geen toeval dat het SCP met een persbericht onder deze kop komt.

Er zit ook een stevige waarschuwing onder de cijfers: de steun voor het klimaatbeleid brokkelt wel degelijk af, ook al is er nog een meerderheid te vinden. En al is er nog een grote meerderheid voor het vieren van Sinterklaas met een zwarte Piet, die steun brokkelt ook af.

Ondertussen komt vandaag een andere waarschuwing (opnieuw) van Maurice de Hond: de verschillen tussen hoog en laagopgeleide mensen blijft sterk en wijst op een echte tweedeling, ook politiek. Daarbij hebben de hoogopgeleiden het structureel voor het zeggen en zij zijn dan ook degenen die een meer optimistische levenshouding met elkaar delen. Dat doorbreken is de echte opgave op de langere termijn.

Maurice de Hond: Het Huis van Thorbecke staat op instorten. 30-6-19

Wat – nogmaals, sterk geïnspireerd door SCP-analyses – het CDA onder Buma heeft gedaan, is een extra focus richten op wat de nieuwe ‘kleine luyden’ leken: mensen van goede wil, die echter een gevoel van frustratie delen met de moderne maatschappij. En naar het lijkt niet zonder reden. Achteraf moet je concluderen dat deze groep helaas één belangrijk kenmerk mist van de oude ‘kleine luyden’: een wenkend perspectief om het door hard werken beter te kunnen krijgen, ook voor de volgende generatie. Voor sommigen wenkt dat perspectief wel, niet in het minst in de migrantengemeenschap, maar de barrières blijken te hoog om ze zonder zelf-organiserend vermogen te boven te komen (zie mij voorstel:). Voor anderen, doorgaans van mijn eigen babyboom generatie, lijkt het eerder een kwestie van vooral bevestigend willen worden in het eigen ongeluk en is machteloze boosheid een houding geworden. Dat zijn de werkelijk deplorabelen. Een bron van nieuw elan, van emancipatie, zijn beide deelgroepen helaas niet geworden. De intentie was goed, maar leidde richting een doodlopende weg. Het zal waarschijnlijk ook de macht van een enkele partij te boven gaan, reden waarom de fragmentatie van partijen meer dan alleen een beetje hinderlijk is.

Er zijn twee lessen. De eerste is een algemene: redeneer vanuit je eigen waarden, niet vanuit bevolkingskenmerken. Doe dat hoogstens in het ‘fine tunen’ van je boodschap tijdens een campagne. Een algemene boodschap moet altijd op maat worden gemaakt en daar kunnen data-analyses een goede dienst bij bewijzen.

Maar het is niet waar het start. Een partij met waarden als het CDA, die haar draagvlak zo breed mogelijk wil hebben, doet er goed aan ook voorbij de kop van het persbericht van SCP naar de onderliggende analyse te gaan. Binnen dit beperkte kader wil ik dan vooral wijzen op het verschil tussen wat Nederlanders denken wat ze met elkaar gemeen hebben – en dat is veel, door het SCP verzameld in 14 dimensies – en de mate waarin die dingen zorgen voor een gevoel van verbondenheid met Nederland. Dat wil dus zeggen: ze kunnen een gevoel van gemeenschappelijkheid actief oproepen. De spreiding daarin is bij deze tabel 7.2. beslis groter dan bij de vraag naar wat ‘typerend’ is voor Nederland (7.1).

Het is moeilijk de verleiding te weerstaan diep in de tabel en de onderliggende data te duiken. Maar voor wie vooral bij de massa aan wil sluiten, is de lijn wel duidelijk. Ben je als partij ‘data-driven’, dan ga je voor de symbolen, tradities en sportprestaties waarop onze burgers zich betrokken voelen en weet je dat je in ieder geval één ding niet moet doen: islamitische tradities koesteren. Dat laatste lijkt echt een zelfmoordstrategie.

En dit geeft wat mij betreft gelijk al aan waarom een volwassen partij niet zonder meer in deze benadering stapt. Doe je dat namelijk wel, dan zal je vroeg of laat in ieder geval merken dat je als partij te weinig onderscheidend bent. Elke partij die het niet meer weet – en dat zijn er velen – zullen naar de mediaan van het tabelletje gaan en daar denken dat ze kunnen gaan oogsten. Het zal ze tegenvallen. Wie de geschiedenis van de eigen partij kent, weet dat ze is gegroeid vanuit een destijds nieuw verhaal, waarin de partij zich onderscheidde en juist een mogelijkheid voor ontwikkeling werd geboden. Dus eerst tegengesteld denken, voordat je gaat zitten waar iedereen al wil zitten. En dat vergt weer eigenwijsheid en de bereidheid om eerst een minderheidspositie in de te nemen. De Joods-Christelijke traditie omarmen – jawel, samen met de Islamitische traditie – en het accent op deugde te leggen, zou daarom best wel eens vruchtbaar kunnen zijn. Of ik p zo’n partij ga stemmen? Dat weet ik niet, maar ik beschouw mijzelf dan ook helemaal niet als een typische CDA’er. Het hoogste nut van tabellen als deze is dat ze je laten nadenken over wie je bent en waar je voor staat. Laat de koppen maar voor wat ze zijn: op statistieken gebouwde wegwijzers richting de mist.

Peter Noordhoek

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *


Onze wereld is groot, complex en hoog als een berg. Weersomstandigheden wijzigen zich voortdurend. Hoe kom je dan aan de top?
Kaarten en instrumenten kunnen helpen. U vindt er hier vele. Het echte geheim schuilt in de mentaliteit waarmee u de berg te lijf gaat. Dan geldt wat iemand ooit vertelde: "De noordkant van een berg is het moeilijkste om te beklimmen, maar het meeste de moeite waard." Bij Northedge gaan we voor kwaliteit boven kwantiteit. Het vergt meer denkwerk, meer inspanning, meer van meer. Maar het is zo de moeite waard.  

Peter Noordhoek