Brexit: the case of country that walks away from what it wants most

Brexit. Are you still paying attention to it? In continental Europe, not many are. For all its importance, it is basically a sideshow. Probably this is a good thing for the European negotiators. It gives Michel Barnier and his colleagues a stable base on which to negotiate. If the source can be believed, Brexit was not even a topic in the failed coalition talks in Germany, as all three parties agreed wholeheartedly on the European position.

How did we get into this mess?

So, it really does not look well for the British government in the negotiations that are now taking place. The payment to be made by the British on the ‘Brexit bill’ is getting closer and closer to the 80 million Euro or so requested by Europe (but we will all stay silent on this, don’t we?). Meanwhile both the Irish government and the Democratic Unionist Party threaten to derail the whole process with their concerns about the borders with Northern Ireland. No doubt other countries are waiting in the wings with their concerns and demands. Britain faces a remarkably united front in a way many who care about the future of Europe should think about deeply, for better and for worse.

Still, it is not only the British that should ask themselves, ‘What have we gotten ourselves in for?’ All of us should ask: how on earth did we get ourselves into this mess? Without this reflection, it is just a matter of time before we get ourselves into another mess (and still have the Brexit one to deal with).

How deep the divide?

Here two sources are provided that each give an answer to that question of how we got into that mess (again).

It starts with an article in the Financial Times (warning: paywall) about the negotiations the British did in the ‘60’s (failed) and ‘70’s with the EEC, the predecessor of the EU. There are remarkable similarities in the way the British underestimated the dynamics of the negotiation process. It makes for interesting reading, because if ever there was a repeat of history, it is now (though, if anything, the conditions for British success are even less favourable than then). The same misinterpretation of motives, the same way the British underestimate the impact of the European ‘mechanistic’ way of negotiation. Unbelievable.

Flying above the beach

The other thing that should be read is this: the transcript of a lecture that Sir Ivan Rogers gave recently at Hertford College in Oxford. He was not only from 2013 to 2017 UK’s former EU ambassador, but before that also David Cameron’s main adviser for Europe, based in the Prime Minister’s Office at Number 10. It is a long read, to be sure, but it is absolutely well worth reading it. This not only for its fascinating account of how the decision on the Brexit referendum came to be made, but also because it shows very well which (mis)conceptions there were and are in both the British and EU camp when it comes to negotiation.

In his speech, he sort of flies above the divide between Britain and the EU, like a Spitfire without bullets left above the beaches of Dunkirk. And if I may further misuse the metaphor; with below him the grey helmets of tens of thousands of pensioners forced to abandon their sunny homes on the continent. Here I will deal first a bit with the point about the negotiations and then summarize a few of my own findings.

The case of the country that walks away from what it wants most

One of the many interesting quotes from the lecture holds the key to both present and past negotiations between the continent and the EU:

“Whether others fear that you will walk away in any negotiation depends not on frequency, volume and vehemence of threats to do so. It depends on whether, as they assess them, the other side thinks you can walk away to a better state of the world than you are walking away from.”

Time and again, David Cameron came with proposals to create a special place for Britain within the EU. In a way he knew that the British proposals never stood much of chance to be adapted. Each proposal was made more from the perspective from British political realities then from a clear assessment of what the other countries wanted to hear, but there was one thing that rang true to at least some of the member state: to let the internal market work better. Further economic integration, fostering trade, was something no one could reasonably object to. This position was the base from which all the more contrarian proposals could be launched. In political terms, for a long time there was no reward in challenging the EU partners too much. A defensive, sometimes obstructive, position was for a long time good enough, and often more for internal British consumption than from a desire for immediate change. Meanwhile the virtues of the internal market were sold to anyone with ears to hear.

The remarkable thing is that the present negotiations seem to work from the presumption that a working internal market is something the continent wants, not the British. The world is better off without Britain in the internal market. The British would not put it as literal as I put it here, but this is de facto their position. The benefits of free trade outweigh that of the internal market? I do not know who believes this, but certainly not the last four British governments. Even Margaret Thatcher poured much money and effort into building that internal market. And now they are walking away from that internal market, walking away from what they perhaps wanted most of all the members.

What changed the world?

So, what changed the world? Two things stand out from Sir Ivan Rogers lecture. The first is the rise of the net contribution to the EU budget, the second the issue of the influx of Eastern European labour to the UK. From continental perspective, this is incomprehensible. The first was a direct consequence of the enlargement of the EU, which was championed most of all by Britain. The second is even more idiotic one, from continental perspective. Not only did the British already have an exception from the agreement to take in refugees the way other European countries have, the British government very much accepted at the time the influx from Eastern Europe, even forgoing the adjustment period that all the other countries applied (economic growth that year was projected to be rather slow, also because of demographic factors. Adjusted for the production capacity of the foreign workers the figures became better).

But this was all before the economic crisis. Never popular with the British people, the EU became an easy scapegoat for all that was economically wrong, never mind that the City of London was at the financial centre of it all. The longer British and EU kept on rationalizing from the perspective of the internal market, the longer they ignored the rising sentiment against the EU, the more it became a very frail negotiation strategy. It does not look like David Cameron ever did something very ‘wrong’. He probably did better than his predecessors. The internal market strategy just ran empty. Resurrecting the danger of losing that market as central part of the referendum strategy, was in that sense also an empty strategy. Into that emptiness came the danger of more strangers taking away our jobs, a foreign court as supreme master and the idea that we British know better to run the economy than the mules in Brussels do.

Reinventing the world as it is

Let’s go back to the present by going back to that quote: “Whether others fear that you will walk away in any negotiation depends not on frequency, volume and vehemence of threats to do so. It depends on whether, as they assess them, the other side thinks you can walk away to a better state of the world than you are walking away from.”

So far, the EU has shown a united front. It has a clear negotiation strategy. It accepts a Brexit, as article 50 has been invoked. It does not want or need to humiliate Britain. Yet, as long as it holds on to the four basic elements of the EU, including the free flow of people, the result will be a Britain that is no longer part of the internal market. Even with a ‘soft’ Brexit, the implications are bad. But the world has changed so much in some British eyes, it is not impossible that a ‘better state of the world’ will mean walking away from the negotiation table, with no foreseeable return. Then what?

Considering the depth of the divisions within Britain, there is no way the EU can or should force the British back to the negotiation table. Damage limitation, that should be the bottom line. They really have to do this themselves. Maybe the failures of the negotiations in British eyes, will also mean a breakdown of the British government. But even then, the resulting new elections will only be a first step – given Labour’s own problems, no more than that – towards a more realistic view and perhaps another, more realistic negotiation. Remain will not be in the cards for a long time, if ever. If it would happen, it is probably because Germany and other key countries will give up on free flow of people, but that is certainly not in the cards yet – and has never been the real reason for Brexit. No, reinventing the world as it is, will take a long, long time.

What now, Britain?

Working from the assumption that any outcome of the negotiations will be a loss-loss scenario, it is the British that will have to get their act together first. More than anything, this means getting their industrial base in order. Have a look at this scheme, comparing German and British productivity numbers: most of Britain is at the level of the worst parts of East Germany. It cannot compete. Restarting the economy means reinventing the educational system. It can work – history shows Britain has done it before – but it will take many years.

It could be, though it is hard to imagine, that many British will say that the City of London will come out well from Brexit. This would be good enough for the whole of the British economy. In this scenario, the City will deregulate and cut rates for financial services like a madman, making London more the financial centre of the world economy than ever. Perhaps it would work for a short while for the British – if you don’t care for the people in Nottingham and Wales – but it is more likely that European and other countries will sense that the City beast is wounded and push the city out of business with a combination of even sharper rates and a safer regulatory environment.

There is something else that is urgently needed for the British (and others): a rediscovery of the middle ground. There is a small passage in Ivan Rogers lecture, that is of wider significance than a purely historic one. It has to do with membership of the EPP, the Europe’s Peoples Party. Leaving the EPP was logical from the position the Conservative Party had taken, the decision might even have helped him to become party leader, but it meant that David Cameron did no longer sit on the table where the most important decisions were made. Well, he was warned. But Ivan Rogers gives it deeper meaning by stating: ‘Not many Tories now intuitively understand Christian Democrats in the way they did 20 years ago. The same is true in reverse.’ In my terms: the Conservatives have left the middle ground. Successive prime ministers have recognized the danger in this. John Major tried to gain the centre ground with ‘citizen’s charters’ and other means. Cameron was serious when he proposed the ‘Big Society’. Theresa May is serious about housing and income inequality. There plans are laughed at, destroyed by the politicians and press from both the left and right. It was clumsily done, but what Theresa May had proposed in terms of pensions, was basically the right thing to do. It cost here the last election. Today’s walkout of the members of a policy committee on social mobility, shows how difficult it has become to get together on something everyone should be able to agree on. Yet, it is hard to see any British recovery without a recovery of the middle ground.

Please, start talking again, really talking

How I detest the British press, as they are very much to blame for the situation Britain is in now. As an Anglophile, I think the editors are slaughtering their country for nothing but financial gain. But the less emotional part of me, knows nothing will change as long as the media outlets will find readers and viewers. It is up to the people in Little England to rediscover what is important to them, starting with throwing away their normal news outlets. The divide is deep between people in Britain. So deep that people, even within families, no longer talk with each other about Brexit, not even daring to say what they voted for. I guess the debates should start at their kitchen tables, rediscovering middle ground.

Peter Noordhoek

Een politieke audit in Brussel

Het beste antwoord op aanslagen als van 22 maart is dat te doen wat de terroristen verafschuwen, zoals het werken aan Europa. Ik was die dag in Brussel om een ‘politieke audit;’ uit te voeren van een belangrijk instituut. Hier dicht en vertel ik daarover.

Bent u ‘het gedoe’ rond de aanslagen in Brussel al zat? Ik snap het. Er zit iets in dat hysterisch en te makkelijk is. De ‘blunders’ van de politie en veiligheidsdiensten, de rituele van de rouw, het misbruik van die rouw, het is te voorspelbaar geworden. Maar toch, het was best wel iets, die aanslagen, ook al merkte ik dat zelf vooral aan de reacties zoals die van buiten Brussel kwamen en later die dag via de media.

Wat is nu het goede antwoord? Volgens mij niet: te veel bezig zijn met wat jij en ik niet kunnen beïnvloeden, zoals de hoofden van de terroristen of de werkdruk van de politie en veiligheidsdiensten. Volgens mij wel: dat doen wat de terroristen verafschuwen, zoals het werken aan Europa. Die dag en de dag ervoor was ik samen met een collega het Martens Centre for European Studies aan het auditeren. Ongeacht wat daar uit gaat komen, waren een boeiende dagen vol intensief onderzoek en even intensieve gesprekken. Ik realiseer mij dat ik nooit over dit deel van mijn activiteiten heb geschreven en dat maak ik hiermee enigszins goed. helaas heb ik er weer een lange tekst van gemaakt. Zoals wel vaker als het om Europa gaat is het best complex en dat pak je nu eenmaal niet in een paar woorden of een makkelijk beeld. Wel denk ik persoonlijk dat het heel boeiend is om de vraag te stellen waarom dit soort audits er niet veel meer zijn, maar ja … Hoe dan ook wil ik met iets beginnen dat kort is en vooral bedoeld voor degenen die de kern van mijn beleving willen meevoelen. Het gaat in de vorm van dit gedicht:

/var/www/clients/client0/web53/web/wp content/uploads/22 maart 2016





























Een politieke audit

Er gaan golven van governance- en toezichtdiscussies over de wereld en veel hiervan vindt haar aanleiding in een politiek besluit. Dagelijks worden er duizenden audits gehouden met in het achterhoofd mogelijke politieke risico’s. Toch ben ik voor zover ik weet de enige ‘politieke auditor’ van Nederland en is er in heel Europa maar één andere ‘political auditor’: mijn Griekse collega. Graag wil ik vertellen over wat in ons geval de functie inhoudt, waarom het eigenlijk vreemd is dat deze functie niet breder bestaat en wat die functie zou kunnen inhouden.

Martens Centre
De functie van ‘political auditor’ is ingesteld bij de oprichting van het toenmalige ‘Centre for European Studies’ in Brussel, waarbij het CDA indertijd een van de initiatiefnemers voor de oprichting was. Sinds 2014 staat het bekend als het ‘Martens Centre’. Het is aan de ene kant een aan de Europese Volkspartij (EVP) verbonden Brusselse thinktank met veel eigen onderzoek en publicaties. Aan de andere kant is het een platform van de aan de EVP verbonden wetenschappelijke onderzoeksinstituten op het niveau van de lidstaten, waaronder het Wetenschappelijk Instituut van het CDA (WI). Op dit moment gaat het om 30 aangesloten instituten – ‘member foundations’ uit 22, plus nog een 10-tal andere strategische partners met wie samen research en verwante activiteiten wordt ondernomen.

De EVP (in het Engels: EPP, de afkorting die hier verder gebruikt wordt) is een bont geheel van centrumrechtse partijen en vormt het grootste collectief binnen het Europees Parlement. Zowel het bestuur als de wetenschappelijke adviesraad van het Martens Centre kent een uitgesproken zware samenstelling. Toen ik voor het eerst de site bezocht en de namen langs liep was ik beslist onder de indruk. De huidige voorzitter is de Sloveen Mikulas Dzurinda, een kleine, slimme marathonloper die als oud-premier na de communistische omwenteling er enorm aan heeft gewerkt van zijn land een land te maken naar Europees model te maken, iets waar zijn opvolgers meer moeite mee hebben.

Niet het eerste het beste instituut
Zeker sinds de laatste Europese verkiezingen, met de EPP weer de grootste partij en met het steeds belangrijker worden van Brussel als zodanig, is de status van het Martens Centre groot en groeiend. In een ranking van thinktanks staat het nu binnen de top 10 van ‘politieke’ thinktanks. De groei is snel gegaan. Gelukkig – en hiermee kom ik bij het thema van deze tekst – is er vanaf het begin veel aandacht geweest voor de governance van het Centrum. Omdat het centrum medeverantwoordelijk is voor de cofinanciering van onderzoeksprojecten van de instituten van de lidstaten (de zogenaamde ‘common projects’), realiseerden de oprichters zich dat de verdeling van de gelden een complexe klus is en baat zou hebben bij een tegelijk degelijk en transparant proces van verantwoording.

Meer dan een kascommissie
Wie de Nederlandse politiek en het verenigingsrecht een beetje kent, weet dat er dan zoiets als een ‘kascommissie’ moet zijn. In de meeste Europese landen is dat echter geen vanzelfsprekend fenomeen. Uit die discussie is de functie van ‘political auditor’ voortgekomen. Wie dat wil, kan nu zeggen: “Oh, dit gaat dus over de kascommissie van het cluppie. Zeg dat dan.” Ja, klopt – en daar is op zich niets mis mee. En toch is het interessant om de functie los van het fenomeen kascommissie te beschouwen en is mijn ervaring ook dat de rapportage van de political auditors anders wordt aangehoord dan die van een kascommissie in Nederland.

Europa kent meerdere controleculturen, zeker ook als het om de toetsing van financiële informatie gaat. De internationale afspraken over accountantscontrole (IFRS) staan daar als een soort ijzeren wachter naast. De eerste political auditors gingen te werk op basis van de zeer grondige Noord-Europese wijze. Letterlijk elk bonnetje werd door de twee dames gecontroleerd en gecheckt tegen de onderliggende documenten. Niets ontsnapte aan de aandacht. Geen twijfel over; dit is heel goed geweest voor de startfase van het Centre. Het heeft mede voor een cultuur van relatieve zuinigheid geleid die er tot op de dag van vandaag nog inzit. Na enkele jaren hun werk te hebben gedaan gaven beide echter te kennen te willen stoppen.

Wat maakt een politieke audit tot een politieke audit?
Als één van hun opvolgers ben ik benaderd door een bestuurslid van het Martens Centre omdat hij mij kende als o.a. lid van de Stichtingsraad van het Nederlandse WI en omdat ik een achtergrond in audits heb. Kennelijk de juiste combinatie. Toen ik mijn Griekse collega Prof. Pantelis Sklias, actief voor het Karamanlis Instituut, voor het eerst sprak, waren we het er direct over eens dat we de aanpak opnieuw moesten overdenken. Wat maakt een politieke audit tot een politieke audit? Van de zijde van het Martens Centre kregen we de ruimte om onze eigen benadering te kiezen. Op basis hiervan is nu driemaal een audit uitgevoerd en een rapport gepresenteerd aan het bestuur. In dit artikel gaat het niet om de uitkomsten van de audits, al mag het duidelijk zijn dat over het geheel genomen het Centre onze toets per saldo steeds heeft doorstaan. De interesse gaat in deze tekst vooral uit naar vragen als: ‘hoe kan een politieke instelling het beste worden geaudit?’ en ‘hoe verhoudt een politieke audit zich tot een reguliere financial audit?’ De eerste vraag is de vraag naar de inrichting en die wordt hier iets breder opgevat dan wat we voor het Centre hebben gedaan. De tweede vraag raakt de meerwaarde van de audit ten opzichte van al bestaande vormen van toetsing.

De inrichting van een politieke audit
Er zijn in beginsel twee manieren om naar het object van een politieke audit te kijken. De eerste is er een waarbij een politiek orgaan centraal staat in een politieke audit. Dat is hier in directe zin aan de orde. De tweede is er een waarbij een niet-politiek orgaan wordt geaudit vanuit politiek perspectief. Over dit laatste gaat deze tekst niet, maar het is wel zo dat verschillende dimensies van een politieke audit heel relevant kunnen zijn voor organen daarbuiten. Let daar op, ook als deze tekst zich beperkt tot een politiek orgaan.

Europese controlelagen
Laten we deze paragraaf starten met de opmerking dat de klassieke politieke vereniging zoals Nederland die kent, niet zonder meer als model kan worden genomen voor politieke partijen elders en dat de partijvorming op Europees niveau toch weer andere trekken kent dan op nationaal niveau. Hoe een democratisch orgaan moet worden ingericht, daar kan heel verschillend over worden gedacht. Leidend zijn hier de eisen zoals die door het Europees parlement zijn vastgesteld voor transparantie en verantwoording. Zoals ik die heb leren kennen zijn ze gedetailleerd (zoals te verwachten valt), maar ook erg op transparantie gericht (minder verwacht); zeker in juridische zin, maar ook als het op de praktijk aankomt. Er zijn meerdere controlelagen. Het Europees Parlement controleert, de Belgische overheid controleert, de partij controleert. Daarnaast wordt er op projectbasis ook nog eens aan de kant van de nationale geassocieerde partijen gecontroleerd. Intern zijn er ook de nodige controles. Daarbij moet er ook nog eens rekening te worden gehouden met bijvoorbeeld een streng verbod op kruissubsidiëring van politieke campagnes door het Europees Parlement. Al met al meen ik dat we als Nederland weinig recht van spreken hebben als het gaat om de strengheid waarmee naar de partijfinanciën wordt gekeken. Als politieke auditors hebben wij daar een eigen rol in. Streng (de limiet waarboven meerdere offertes wordt gevraagd ligt op 5.000 euro), maar ook met oog voor de typische dynamiek van een thinktank annex platform als het centrum.

Doelstelling en opdracht
In het geval van het Martens Centre gaat het om een researchinstituut met een politieke missie – en dus niet om een politieke partij als zodanig. De doelstelling is vierledig:

  • Het centrumrechtse gedachtegoed verder ontwikkelen
  • Bijdragen aan de formulering van Europees en nationaal beleid
  • Als een kader fungeren voor nationale politieke stichtingen en wetenschappers
  • Het stimuleren van het politieke debat over Europa

Voor deze politieke audit geldt dat we deze doelstellingen wel in ons achterhoofd hebben, maar dat we primair de opdracht hebben om een audit uit te voeren op het financiële reilen en zeilen van het centrum. Op basis daarvan toetsen we door op andere dimensies, zoals de wijze waarop de research is ingericht, de projectorganisatie fungeert en de communicatieafdeling haar werk doet. We doen dat heel klassiek door een ruime steekproef van facturen en documenten tot ons te nemen, maar door ook door gesprekken met de medewerkers van het Centrum. Deze zijn afkomstig uit alle hoeken van de Europese Unie. Als je met hen spreekt, realiseer je je dat het Centrum een vrij unieke doorkijk heeft op de Europese ontwikkelingen. Als altijd leren auditors minstens zoveel als de audities.

Context van uitgaven
De financiële kaders zijn dus leidend, maar we krijgen, dan wel nemen de vrijheid om naar ambities, planning en impact van de verschillende activiteiten te kijken. De grootste uitdaging is wellicht nog om binnen de twee dagen die we beschikbaar hebben, een goed gevoel te krijgen voor de context van de uitgaven. Een bijeenkomst die bijvoorbeeld in Spanje rond een thema wordt georganiseerd kan financieel heel anders uitvallen in Zweden terwijl de opzet precies dezelfde is. Daarbij kan het niet alleen gaan om prijsverschillen, maar ook om de status van een bijeenkomst of wie deze bezoekt. Daarom zijn deelnemerslijsten bijna net zo belangrijk als facturen en is het heel belangrijk dat er vanuit het centrum een heel goed contact is met de partner in het betrokken land. Je weet dat de accountants in Brussel vooral naar de rechtmatigheid kijken – is er volgens de spelregels gedeclareerd – en wij moeten ons minstens zozeer een beeld van de doelmatigheid zien te verkrijgen. Bij iedereen uit het auditvak die deze laatste regel leest, zullen er dan vragen opkomen – en die beantwoorden wij zo goed mogelijk vanuit onze opdracht.

Voor bestuur en organisatie
Als auditors zijn wij afgevaardigd vanuit he algemeen bestuur (de ‘general assembly’) en presenteren onze bevindingen ook aan dat bestuur. De ervaring leert dat er veel belangstelling is voor onze rapportages, mede omdat onze rapportages veel inhoudelijker zijn dan die van de accountants. Minstens zo belangrijk: we merken dat onze aanbevelingen heel serieus worden genomen door het centrum. Het is natuurlijk altijd een wisselwerking, maar op basis van de jaarlijkse terugkoppeling op onze bevindingen hebben we het idee dat onze meerwaarde voor het centrum juist zit in wat we het centrum voorbij het financiële aan bevindingen en aanbevelingen meegeven.

Dus, even samenvattend: de rol van de political auditor is een met de Nederlandse kascommissie vergelijkbare functie, die door de bijzondere aard van dit Europese instituut annex platform een bijzondere en complexe aard heeft. Net als een accountantscontrole start het werk bij de financiële functie, maar het kijkt krachtiger naar de aard het instituut en de Europese context waarin gewerkt wordt. Daarin heeft het meerwaarde voor het bestuur, instelling en aangesloten leden.

Vreemd dat het er nog niet is
In hoeverre is dit fenomeen van ‘political auditor’ nu iets dat in een andere context ook zou kunnen werken? Tsja. Eigenlijk is het andersom: wat is het ontzettend raar dat ik de enige Nederlandse ‘politieke auditor’ ben. Ondernemingen en (semi-publieke) instellingen staan bloot aan vele risico’s en de crisis heeft laten zien dat veel financiële risico’s niet goed zijn afgedekt, ook niet door degenen die daarvoor zouden moeten waken, zoals Raden van Commissarissen, accountants en externe toezichthouders. Interne governance codes en externe regelgeving lijken soms meer nieuwe problemen op te roepen dan dat ze helpen bij het opsporen van oude risico’s. Uiteindelijk landt het probleem dan bij krant en parlement. Zou het dan niet erg handig zijn om een audit uit te voeren op juist die zaken die vanuit de financiën een politiek risico op kunnen leveren? Dan hebben we het dus over een gerichte recht- en doelmatigheidstest dus, die gaat ‘waar geen auditor durft gaan’. Ik weet dat er wel degelijk het nodige wordt gedaan in de sfeer van accountsnormen en gedragstoetsen bij de aanstelling van CEO’s. Erg overtuigen doet dat echter niet. Als ik van mijn accountant een vragenlijstje krijgen met vragen in de sfeer van ‘voorziet u nog risico’s voor het komende jaar?’. Dan ben ik niet enkel geïrriteerd over het feit dat de accountant (en fiscus) op mijn stoel gaat zitten, zo gesteld levert het ook niets op. Als ik wist waar mijn risico’s echt lagen, zou ik er wel wat aan doen. Nee, wat er nodig is, is een auditfunctie die integraal kijkt en vanuit kennis en ervaring weet waar het soort risico’s schuilen waar de ondernemer en directeur (en diens traditionele toezichthouders) blind voor zijn. Een ‘political auditor’ vult dan de bestaande leegte.

Toch naar een political audit
Natuurlijk snap ik wel waarom dat nog niet zo is. Tot nu toe is politiek iets wat juist op afstand wordt gehouden. Een politiek risico als een politiek risico benoemen, lijkt vragen om moeilijkheden. Heeft u wat te verbergen dan? Lijkt? Los van het gegeven dat het erop lijkt dat we anno nu wat vrijer zijn in het benoemen van de dingen bij hun naam, denk ik dat we goed moeten letten op de aard van de term ‘politiek’. In de context van een audit heeft dat vooral met een vorm van verantwoording te maken die verder gaat dan die richting de reguliere share- en stakeholders. Je zou het daarom ook een vorm van ‘maatschappelijke audit’ kunnen noemen, ware het dan niet dat je wat deze auteur betreft dan weer te dicht tegen de ‘politiek correcte’ sfeer van ‘maatschappelijk verantwoord ondernemen’ terecht komt en de daarbij horende (ISO) normen. Al langer ben ik voor een meer robuuste vorm van verantwoorden die de dingen bij de naam noemt en leidinggevenden en hun toezichthouders scherper in de eigen spiegel laat kijken.

Hoe dan ook, het zou een goede zaak zijn als er een discussie op gang kon komen over de aard en wenselijkheid van een ‘political audit’. Het is mij in vele opzichten een genoegen een voorloper in de auditrol te mogen zijn.

Peter Noordhoek


Drie redenen om het niet met de tegenstem eens te zijn

De CDA fractie heeft tegengestemd als het gaat om het derde pakket aan leningen voor Griekenland. Dat mag, want ook Europees beleid is niet heilig en moet steeds opnieuw beoordeeld worden. Het door voor- en tegenstanders gebruikte argument van de (in)consistentie vind ik in dit geval niet zo sterk. We mogen terecht trots zijn dat Henk de Haan en de fractie indertijd tegen de toetreding van Griekenland heeft gestemd, maar het is ook verdedigbaar dat we na het besluit de Europese lijn hebben ondersteund. Hoe dan ook, een nieuwe afweging moet kunnen. Ik ben het er alleen zeer mee oneens en vind het zeker op de langere termijn onverstandig. Daarbij gaat het om ten minste deze redenen:

1. De afweging is eendimensionaal

De spreektekst van Sybrand van Haersma Buma redeneert eenzijdig vanuit de voorwaarden voor het Griekse pakket. Overwegingen van solidariteit tussen de landen en de gevolgen van een Grexit voor een mogelijke Brexit e.d. worden genegeerd. Echter, nergens wordt gesteld dat bewust enkel op die voorwaarden wordt beoordeeld. Daardoor laat de fractie de verdenking op zich geen boodschap te hebben aan de bredere verantwoordelijkheid waar de premier – makkelijk, maar wel terecht – naar verwees.

2. De afweging is niet herkenbaar christendemocratisch

In de afweging komen alleen argumenten voor vanuit ons denken in termen van afspraken die wel of niet zijn of zullen worden verbroken. Alles wat de fractievoorzitter daarover zegt is de spijker op z’n kop, al klinken de hamerslagen niet veel harder dan die van andere fractievoorzitters. Maar als wij onderscheidend willen zijn vanuit ons christendemocratisch denken, dan had het bijvoorbeeld iets betekend als we ook het leed van de mensen in Griekenland hadden benoemd, los van de vraag wiens schuld dat is. Zoals wij niet voor een blinde redding zijn, zo zijn wij ook niet van ‘eigen schuld, dikke bult’.
Dat had ook kunnen gebeuren door alternatieven aan te geven voor het huidige pakket. Kijk bijvoorbeeld naar het privatiseringsfonds. Het gaat hier om een klassieke manoeuvre om ‘public assets’ (onder waardeloze voorwaarden) naar de markt te schuiven, of eigenlijk richting China en Rusland. Wij zijn noch van de overheid, noch van de markt. Waarom geen alternatief aangereikt om op coöperatieve wijze assets te beheren tot de Grieken er zelf mee uit de voeten kunnen, of ten minste de prijzen beter zijn? Haalbaar of niet, maar deze fractie kan het zich niet veroorloven om kansen te laten liggen om een christendemocratische geluid te laten horen tegenover het lege opportunisme van dit kabinet.

3. De afweging is politiek te klein

De bedragen zijn hoog, maar een schijntje vergeleken met de bedragen die we kwijt zijn als we niet op de juiste manier met de Griekse crisis omgaan. Maar dit is meer dan een financieel verhaal. Om fundamentele redenen staan wij achter het ideaal van een verenigd Europa. Dat doen we samen met de andere lidstaten, zo goed en zo kwaad als het gaat. Het CDA doet dat binnen het verband van de Europese Volkspolitiek (EVP). Van die lijn mag worden afgeweken, maar dan heb je dat te motiveren. De verdeeldheid van de Duitse CDU-CSU mag er zijn, maar er werd geleverd. Gelukkig is er in geen enkel land een meerderheid tegen, want anders zou het CDA bijdragen aan het gebrek aan daadkracht waar heel Europa, en niet alleen Griekenland, terecht van beschuldigd wordt.

De fractievoorzitter een beetje kennend, hebben hij en zijn fractiegenoten dit besluit niet genomen in een opwelling van pragmatisme. Er zit terechte zorg en ergernis achter over het handelen van Griekenland. De afweging dat het zonder de balast van dat land het Europese project beter zal lopen is te billijken. Maar uiteindelijk gaat het niet om Griekenland. Door dat te miskennen is de tegenstem de verkeerde stem.

Peter Noordhoek

Onze wereld is groot, complex en hoog als een berg. Weersomstandigheden wijzigen zich voortdurend. Hoe kom je dan aan de top?
Kaarten en instrumenten kunnen helpen. U vindt er hier vele. Het echte geheim schuilt in de mentaliteit waarmee u de berg te lijf gaat. Dan geldt wat iemand ooit vertelde: ‘De noordkant van een berg is het moeilijkste om te beklimmen, maar het meeste de moeite waard.’ Bij Northedge gaan we voor kwaliteit boven kwantiteit. Het vergt meer denkwerk, meer inspanning, meer van meer. Maar het is zo de moeite waard.  

Peter Noordhoek