Northedge B.V. 
Oosthaven 15-16 
2801 PC Gouda 
The Netherlands 
T 31 (0)182 684545 

Tw @PeterNoordhoek 

Blog Archief

Maandelijks archief: augustus 2015

Pratchett, Sacks, and the science of mild madness

Schermafbeelding 2015-08-30 om 21.22.45

At some gatherings of parties or associations, the general meeting starts with the chairman asking for silence and then calling out the name of Mr. X or Mrs Y. Mr X having done this and this, Mrs Y having achieved that and that, ending the summation saying ‘in them we commemorate all others who have passed away in the same period.’ I have always found this both a most practical and exemplary way of dealing with loss within a large group.

And then someone comes along and writes something that makes me realise how much each chairman comes up short by not doing a laudation of everyone that passed away. Today Oliver Sacks past away. A few weeks before his death, he wrote this in The New York Times:

Schermafbeelding 2015-08-30 om 17.22.30

I guess it takes a man truly unique to point out how unique we all are. Even, or especially when we are not ‘right in our mind’, and mistake our wife for a hat. The wonderful Mr Sacks showed us the working of our brain through his stories. Showing us at the same time that we are more than our brain, more than the sickness of that brain. Probably that is because at various times his brain was not that fine either. I have read ‘Mr. Tungsten’, the story of his youth, and it was in many ways more endearing and more heart breaking than the stories about his patients. Only last Thursday I bought his second biography, reading enough to understand that he had gone through drug use, long periods of counselling and severe depression. Still, that does not make him more or less than his patients, except for the idea that he probably understood them better than others would. What distinguishes Oliver Sacks is both the precision and the mildness with which he observed the madness, doing so in such a way that causes were clearly exposed without destroying the personalities. Loving them, actualy. It made you understand, it made you think.


Oliver Sacks is one of only two writers that have had a physical and disturbing impact on my marriage. I hold Sacks personally responsible for kicks in the ribs by, depending who is reading him, either my wife or myself, saying “you should hear this!”, and then proceeding with Sacks case history with or without consent from the partner. Very irritating when you yourself are in the middle of another book. It can come to blows.

The other writer is Terry Pratchett. His influence is more subtle, but no less disturbing. Imagine one of us reading a book by him, and then suddenly tremors start to ensue from the couch where both of us are sitting. More and more tremors occur, and then laughter comes up like gas from the couch, rearranging the cushions underneath like tectonic plates after an earthquake in Groningen. Of course you stop whatever you are doing, but your partner has his or her eyes glued to the book. Then more tremors rock the couch. That is Pratchett for you.

Scientists of mild madness

Both are what I would like to call ‘scientists of mild madness’. They use stories, sillyness and absurd images and inversions to make your thoughts run wild. They use the madness they see and the madness that is within themselves, to make you see differently, but in a mild way, engaging your intellect as much as your emotions. They are not geniuses like Einstein, though Albert was only a genius as long as he was a storyteller like them. He lost his brilliance when he became Einstein and chose maths as his means of communication. But Einstein was a non-conformist like true geniuses are, and both Sacks and Pratchett are true community builders. Brilliant they are, but do not ask them for breakthroughs. The wonder, they connect, they find, they tell, reflect and turn things on their head; that is what they do. Scientists they are though, although both would suffer the trauma of not being recognised as such.

True scientists

Oliver Sacks was criticised by his colleague psychiatrists. His approach would be too romantic, to nice. More seriously were their objections to his intrusions of patient’s privacy. They had a point there, even though all patients gave permission. But in terms of the progress of the brain, science, I think his approach of mild madness did wonders.
This week a publication showed that most psychiatric studies cannot be reproduced. Somehow I am not surprised. I do not think standard scientific methods get you very far outside an MRI to help you. Another study I found more interesting, even though again I was not very surprised: there are more than 6400 psychiatric studies into the causes and effects of fear and only 167 on the effects of laughter. I guess Sacks is not one of the authors of one of those studies on laughter, but I think it is extremely important that he made us laugh, cry and think in a wondering, humorous way about the way our brain functions, dysfunctions and somehow knows how to find ways around our dysfunctioning brain. If that is not the way towards science, what is?

Footnotes to science

Terry Pratchett is, among many other things, also the author of four books that popularises the findings of modern science, under the title of the ‘Unseen Academicals’. They are not his best books, perhaps because he co-authored them with two scientists of true renown. While reading them, I somehow am always waiting for the moment when I recognise Pratchett’s writing, because only then something gets turned upside down in my head.

He does not need to be legitimised by writing this way. At least, that is to say, to me. I understand that the hallmark of a good scientist is to appear in a lot of footnotes. Great, but I know that the only footnotes I ever read are 1) the ones I am in myself, 2) the ones I write myself and – most eagerly of all – 3) Terry Pratchett’s footnotes in the Discworld novels. They really are the best part of his book. Counting those, he is the greatest scientist ever.

Last Thursday we had the posthumous publication of his last book, a few months after his death. Fittingly it was a novel about the girl Tiffany Aching. Perhaps I like the books about her the most. Because they can be irreverent, funny, wise and achingly sad – all at the same time. They celebrate mild madness – and in this case a victory over Alzheimer, as the book was written in collaboration with his daughter while the brain disease made it impossible for him to type or remember most of his own writing. What a way to go.

Thank God for mild madness

I like the science of mild madness. Not because it is truly scientific – tell me, what outside the domain of the natural sciences truly is? – but because it shows you the kind of thinking that creates science. Deification, reification, validation; all of it is important, but in the end it only legitimises scientific knowledge and does not create it. I salute two mad hatters that more than a great many others made me smile, wonder, cry and THINK. Thank God (even though he does not exist according to both) for mild madness.

Peter Noordhoek

PS Oliver Saks gave us a video of a flash mob performing Beethoven’s ‘Ode to Joy’ in his last tweet. Beethoven: another one just like him. Enjoy and be thankful for mild madness.

EOQ COS 2015: nieuwe opleidingsstandaard voor kwaliteitsfuncties

Onlangs zijn de Europese normen vernieuwd zoals die van toepassing zijn op de examinering van kwaliteitsfuntionarissen en auditoren. Ook in Nederland worden deze toegepast. Zij kunnen relevant zijn voor degenen die als zodanig erkend willen worden en daar een (Europees erkende) baan in zoeken, maar ook voor toezichthouders en anderen die vertrouwen willen hebben in de kwaliteitsfunctie van een bedrijf of instelling. Dit is een saaie, taaie blog vol afkortingen en erger, maar wie zoekt, die zal iets vinden dat de moeite waard kan zijn.

Schermafbeelding 2014-12-10 om 08.17.10

Tekortschietende kwaliteit
Elke dag van elke week vullen media hun kanalen met berichten over tekortschietende kwaliteit. Problemen met PGB’s, terugroepen van auto’s, software die niet werkt, politie die teveel bekeurt en te weinig arresteert, een toenemende kans dat de stroom uitvalt, aannemers die nog steeds niet foutloos weten te bouwen – het lijkt wel of er overal en permanent kwaliteitsproblemen zijn. Gelukkig is dat niet waar. Er gaat veel meer goed dan fout, maar feit is dat, ondanks alle mooie praat over innovatie en disruptie, de kwaliteit van het bestaande vaak tekortschiet. Wat doen we er aan.

Al eerder heb ik hier gesteld dat de ‘kwaliteitneuten’ geen goede reputatie hebben en dat zij dat voor een groot deel aan zichzelf te danken hebben. De benadering van kwaliteitsvraagstukken is vaak op een te laag niveau; inhoudelijk te leeg en al snel te bureaucratisch. Een reeks van incidenten (Odfjell, Moerdijk) heeft dat beeld versterkt. Echter, hoe terecht de kritiek op kwaliteitsfunctie ook is, naar het alternatief is het ook nog zoeken. Vergroten van de autonomie van de professional is een deel van de oplossing, groter kwaliteitsbewustzijn bij de productiemedewerker ook, maar laten we eerlijk zijn; het al allemaal al eerder gebeurd en schiet doorgaans tekort. En wat we in onze innovatiemanie en ‘start-up’ toestanden nogal eens vergeten, is dat de apparaten het wel gewoon moeten (blijven) doen en dat diensten ook na het eerste enthousiasme op peil moeten blijven.

Ten minste een deel van de oplossing moet daarom toch gezocht worden in het vernieuwen en verstevigen van de kwaliteitsfunctie. Systeemontwikkelaar, kwaliteitsmedewerker, auditor: ze blijven onmisbaar, maar het niveau moet omhoog. Daarom werk ik kritisch maar van harte mee aan het stelsel van persoonscertificering zoals dat nu van de grond komt binnen het kader van het NNK: het Nederlands Netwerk Kwaliteit en is verbonden aan het stelsel van de EOQ, the European Organisation for Quality. Deze week heb ik kennis mogen nemen van de wijze waarop de opleidingskant van de kwaliteitsfunctie vanaf nu wordt gedefinieerd. Het lijkt mij nuttig daar in deze blog iets van te schetsen. De ellende is dat ik bijna niet om de afkortingen heen kom.

Waar we het hier in technische zin over hebben zijn de volgende drie documenten:

  • EOQ COS 9000 Edition 2015: ‘Requirements for Quality Management Personnel. COS staat voor: Competence Specification
  • EOQ CS 9000 Edition 2015: het ‘EOQ Certification Scheme for Quality Management Personell’.
  • EOQ Harmonized Examination System – Framework

De drie documenten raken in ieder geval de erkende functies van de Quality Management Representative (QMR), de Quality Manager (QM0, de Quality Auditor (QA) en de Quality Lead Auditor (QLA).
Het is geen toeval dat deze documenten nu worden vastgesteld. Het past bij de grootschalige herziening van de ISO certificatieschema’s zoals die onlangs hebben plaatsgevonden en in ieder geval raakvlakken hebben met documenten als ISO/IEC 17024, ISO 19011, ISO/IEC 17000 en de hele ISO 9000 familie van internationale standaarden.
CS definieert de eisen waaraan de certificering van de kwaliteitsfunctionaris moet voldoen, de Cos 9000 definieert de kennis en competenties. Het EOQ examensysteem geeft de verschillende manieren weer waarop die kennis en competenties worden getoetst. En als u denkt dat we er dan zijn, dan moet ik u waarschuwen dat er in de praktijk ook nog eens documenten bijkomen die het geheel op toetsbare wijze concreet naar een examen vertalen.

Redenen voor acceptatie
Ik snap degenen die deze alfabetsoep, documentenstroop en management lingo verafschuwen. Wat dan wel bedacht moet worden, is dat de manier waarop tegen kwaliteitszorg aangekeken heel verschillend kan zijn, maar dat wel in principe overal dezelfde eisen moeten kunnen worden gesteld aan een functie. Een toetsing in Utrecht mag niet anders verlopen dan in, zeg, Barcelona. Normen als deze zijn daarbij de uitkomst van een proces van jaren waarin heel wat collectieve wijsheid wordt uitgewisseld. Maar het blijft eigenlijk een verschrikkelijke vertoning. Toch, wat onder dit jargon vandaan komt is een geheel van eisen aan de kwaliteitsfunctie dat zo gek nog niet is. Het biedt ook voldoende ruimte om op een andere manier dan simpele kennisoverdracht aan de kwaliteitsfunctie werken, waarbij nadrukkelijk gezegd: ook buiten de ISO familie. Er valt ook aan af te lezen dat het echt een behoorlijk complex vak is wat enige specialisatie wel verdient. Daarbij zijn er drie harde redenen waarom het systeem een kans verdient:

  1. verhoging carrière kansen: de poort naar Europa wordt open gezet en de kans op een functie in het Nederlandse bedrijfsleven neemt toe;
  2. het zijn personen die worden gecertificeerd. Dat past niet alleen beter in deze tijd van ZZP’ers, maar is ook nodig omdat steeds vaker blijkt dat de certificering van bedrijven steeds minder zegt en teveel mogelijkheden biedt om verantwoordelijkheden van zich af te schuiven. Dat is relevant voor toezichthouders en degenen die moeten beslissen over de mate van zelfregulering;
  3. in de examinering kan worden gekeken naar de wijze waarop kandidaten zich houden als ze worden geconfronteerd met (ethische) dilemma’s. Daarmee wordt de examinering zowel realistischer als relevanter.

2ac1eb92-2734-11e3-a2eb-22000a91e9a7-mediumExamen onderwerpen

Om het wat meer invoelbaar te maken, geef ik hier weer welke onderwerpen verplicht behandeld moeten worden en welke onderwerpen optioneel meegenomen kunnen worden in de examen. ten opzichte van de vorige norm zijn er behoorlijk wat veranderingen. Per saldo geven die meer ruimte voor andere dan de klassieke ISO-achtige thema’s.

Verplichte onderwerpen op een examen voor kwaliteitsmanager zijn:

  • Kwaliteitsmanagement systemen, normatieve en wettelijke eisen, procesmanagement
  • Klanteisen
  • Kwaliteitsmanagement methoden, projectmanagement
  • Data analyse
  • Klanttevredenheid + integratie managementsystemen
  • Auditing

Facultatieve onderwerpen zijn:

  • Risico’s en kansen
  • Managen en begeleiden van groepen
  • Resultaten presenteren en rapporteren
  • Contactpersoon in- en extern, motivator, intern adviseur en trainer zijn
  • ondersteunen management
  • Context organisatie begrijpen
  • Verandermanagement

Voor het examen betekent het dat het totaal van het examen zowel een mix kent aan onderwerpen als een mis in examenvormen. Vast is het ten minste een theoretisch deel en een praktijkdeel. Dat laatste deel zal snel het karakter krijgen van een groepsoefening juist om die facultatieve onderwerpen goed te kunnen pakken.

Wat is er voor nodig om deel te nemen, behalve enig enthousiasme voor de kwaliteitsfunctie? EOQ / NNK eist een minimum aan opleiding en ervaring. Omdat specifieke kwaliteitsopleidingen in Nederland nog schaars zijn, is de praktijkervaring extra belangrijk en wordt ook gekeken welke eventuele andere opleidingen genoeg kennis hebben toegevoegd. Kortom; vraag ernaar bij het NNK als de belangstelling is gewekt.

Waarmee ik ook bij de slotopmerking annex reclameboodschap kom. We staan als NNK op het punt de eerste examens af te nemen. U heeft nog twee weken om zich te melden voor deze examens ( Het is mijn rol om als lid van de examencommissie om te beoordelen of de examens goed gaan, dus conform de norm. Dus waag het niet om mij met vragen te benaderen, maar daar bij de NNK weten ze van de hoed en de rand. Waar ik mij helemaal vrij in voel is om iedereen die de behoefte voelt om bij te dragen – en te profiteren! – van een sterkere kwaliteitsfunctie zich te melden.


Peter Noordhoek

Peter Noordhoek is lid van de werkgroep persoonscertificering en lid van de examencommissie van het NNK.

Drie redenen om het niet met de tegenstem eens te zijn

De CDA fractie heeft tegengestemd als het gaat om het derde pakket aan leningen voor Griekenland. Dat mag, want ook Europees beleid is niet heilig en moet steeds opnieuw beoordeeld worden. Het door voor- en tegenstanders gebruikte argument van de (in)consistentie vind ik in dit geval niet zo sterk. We mogen terecht trots zijn dat Henk de Haan en de fractie indertijd tegen de toetreding van Griekenland heeft gestemd, maar het is ook verdedigbaar dat we na het besluit de Europese lijn hebben ondersteund. Hoe dan ook, een nieuwe afweging moet kunnen. Ik ben het er alleen zeer mee oneens en vind het zeker op de langere termijn onverstandig. Daarbij gaat het om ten minste deze redenen:

1. De afweging is eendimensionaal

De spreektekst van Sybrand van Haersma Buma redeneert eenzijdig vanuit de voorwaarden voor het Griekse pakket. Overwegingen van solidariteit tussen de landen en de gevolgen van een Grexit voor een mogelijke Brexit e.d. worden genegeerd. Echter, nergens wordt gesteld dat bewust enkel op die voorwaarden wordt beoordeeld. Daardoor laat de fractie de verdenking op zich geen boodschap te hebben aan de bredere verantwoordelijkheid waar de premier – makkelijk, maar wel terecht – naar verwees.

2. De afweging is niet herkenbaar christendemocratisch

In de afweging komen alleen argumenten voor vanuit ons denken in termen van afspraken die wel of niet zijn of zullen worden verbroken. Alles wat de fractievoorzitter daarover zegt is de spijker op z’n kop, al klinken de hamerslagen niet veel harder dan die van andere fractievoorzitters. Maar als wij onderscheidend willen zijn vanuit ons christendemocratisch denken, dan had het bijvoorbeeld iets betekend als we ook het leed van de mensen in Griekenland hadden benoemd, los van de vraag wiens schuld dat is. Zoals wij niet voor een blinde redding zijn, zo zijn wij ook niet van ‘eigen schuld, dikke bult’.
Dat had ook kunnen gebeuren door alternatieven aan te geven voor het huidige pakket. Kijk bijvoorbeeld naar het privatiseringsfonds. Het gaat hier om een klassieke manoeuvre om ‘public assets’ (onder waardeloze voorwaarden) naar de markt te schuiven, of eigenlijk richting China en Rusland. Wij zijn noch van de overheid, noch van de markt. Waarom geen alternatief aangereikt om op coöperatieve wijze assets te beheren tot de Grieken er zelf mee uit de voeten kunnen, of ten minste de prijzen beter zijn? Haalbaar of niet, maar deze fractie kan het zich niet veroorloven om kansen te laten liggen om een christendemocratische geluid te laten horen tegenover het lege opportunisme van dit kabinet.

3. De afweging is politiek te klein

De bedragen zijn hoog, maar een schijntje vergeleken met de bedragen die we kwijt zijn als we niet op de juiste manier met de Griekse crisis omgaan. Maar dit is meer dan een financieel verhaal. Om fundamentele redenen staan wij achter het ideaal van een verenigd Europa. Dat doen we samen met de andere lidstaten, zo goed en zo kwaad als het gaat. Het CDA doet dat binnen het verband van de Europese Volkspolitiek (EVP). Van die lijn mag worden afgeweken, maar dan heb je dat te motiveren. De verdeeldheid van de Duitse CDU-CSU mag er zijn, maar er werd geleverd. Gelukkig is er in geen enkel land een meerderheid tegen, want anders zou het CDA bijdragen aan het gebrek aan daadkracht waar heel Europa, en niet alleen Griekenland, terecht van beschuldigd wordt.

De fractievoorzitter een beetje kennend, hebben hij en zijn fractiegenoten dit besluit niet genomen in een opwelling van pragmatisme. Er zit terechte zorg en ergernis achter over het handelen van Griekenland. De afweging dat het zonder de balast van dat land het Europese project beter zal lopen is te billijken. Maar uiteindelijk gaat het niet om Griekenland. Door dat te miskennen is de tegenstem de verkeerde stem.

Peter Noordhoek

Wat als dit Europese verkiezingen zouden zijn?

– PERSBERICHT – De Europese voorverkiezingen zijn van start gegaan van met een groot debat voor de centrumrechtse partijen. Voor 3 partijen hebben zich in totaal 21 kandidaten voor het lijsttrekkerschap kandidaat gesteld, afkomstig uit 15 landen. Opvallend is dat de meeste een Engelstalige naam hebben. Verwacht wordt dat het een felle strijd wordt voor de positie van leider van het mooiste continent ter wereld. 

Schermafbeelding 2015-08-16 om 20.01.04


In november 2016 zijn de Amerikaanse presidentsverkiezingen. Het is nu augustus 2015 en we hebben het eerste debat al gehad in het kader van de voorverkiezingen – ‘primaries’. En dan hebben we nog even te gaan. Er volgen nu nog negen debatten aan republikeinse zijde. Aan democratische zijde beginnen ze in oktober met hun debatten. Dat gebeurt tegen de achtergrond van een hordeloop door verschillende staten, met New Hampshire als eerste.

Hier aan Europese zijde kijken we er geboeid maar met gefronste wenkbrauwen naar. Eigenlijk een walgelijk valse en corrupte manier om een kandidaat te selecteren te verkiezen van het machtigste land ter wereld. Degene met het meeste geld wint. Als Europa moeten we daar vooral geen voorbeeld aan nemen, behalve om te bedenken hoe het niet moet.


En toch. Zijn Europese verkiezingen zoveel beter, zoveel democratischer? Goedkoper wel, maar beter? De verschillen in Europa zijn groot. In het kader van de Europese verkiezingen zijn een soort eisen aan de landelijke verkiezingen gesteld, inclusief kiesdrempel, maar dan nog is er veel marge en doen landen vooral wat ze zelf willen. Nee, we hebben niet zo veel reden voor superieur gedrag. In termen van transparantie zijn de verkiezingen voor het Europees parlement misschien nog wel het meest transparant, maar ook dat is in de ogen van velen niet democratisch genoeg. Ondertussen klagen we al jaren – nee, decennia – over de Amerikanisering van onze verkiezingen. Kennelijk willen we dat, of accepteren het in ieder geval.
Wat als we die lijn doortrekken? Wat als we even net doen of het Europese voorverkiezingen zijn? Hieronder worden dezelfde kandidaten voorgesteld die nu in de VS aan de bak proberen te komen, maar dan nu namens een Europees land. Dat doen ze als vertegenwoordiger van een van de ‘partijen’ die nu het Europese parlement vertegenwoordigd zijn. Dat zijn arbitraire keuzes van mijn kant, maar het gaat om de gedachtesprong.

Eerst de republikeinen:

Schermafbeelding 2015-08-16 om 09.02.36

Dan de democraten:

Schermafbeelding 2015-08-16 om 08.45.26

Veel kandidaten?

Bij de republikeinen heb ik slechts 4 partijen uit het Europees Parlement gebruikt. Ik kon de verleiding niet weerstaan om Donald Trump in te delen bij dezelfde groep als Wilders en Le Pen, al was het maar omdat vooral Trump en Wilders veel gemeen lijken te hebben, te beginnen met de haarstijl en hun behoefte te provoceren, maar ook omdat ze het meest de kiezer lijken te vertegenwoordigen die helemaal is uitgekeken op de politiek en het geen barst meer kan schelen wie er wint of verliest, want het is toch één pot nat. Voor de goede orde; veel van de andere republikeinse kandidaten proberen ook bij die beweging aan te sluiten, maar niet zo overtuigend. Daarom heb ik ze in wisselende gradaties van extremiteit bij partijen gegooid. Blijft overeind dat de gemiddelde republikeinse kandidaat veel rechtsere taal uitslaat dan het gemiddelde lid van de lid van de Europese Volkspartij (EPP) of de liberale partij Alde.

Hetzelfde geldt, maar dan in mindere mate, voor de democraten. Kijken naar de profielen, zijn de meeste toch echt mainstream kandidaten die op Europees niveau bij S&D horen. Interessant is dat een kandidaat als Bernie Sanders veel logischer bij ‘Europees links’ kan worden geplaatst. Helaas heb ik geen logische kandidaat voor de groenen. Dat was anders geweest als Elisabeth Warren kandidaat was geweest, maar dat is (nog) niet het geval.

Al met al 17 + 7 = 24 kandidaten. Belachelijk veel? Pas op. Het valt op dat er in de VS geen discussie lijkt te zijn over het feit dat het westen nauwelijks vertegenwoordigd is (eigenlijk alleen Fiorina). Hoe zou het toneel er uit kunnen zien in Europa? Aangezien elk land natuurlijk vertegenwoordigd wil zijn, begint dat met 28 landen x 6 partijen = 168 kandidaten. Pot, ketel.



Het is mijn bedoeling de (voor)verkiezingsstrijd te volgen door deze Europese bril. Later kom ik dus zeker nog terug op de kandidaten, hun kansen en hun partijen. Eerst wil ik toch even wat dieper ingaan op de overeenkomsten en verschillen tussen de VS en ons continent. Daarbij helpt het om onze bril wat op te poetsen. Zien we het wel scherp?

Wat nu speelt zijn niet de eigenlijke presidentiële verkiezingen. Dit zijn de voorverkiezingen, of eigenlijk de ‘primaries’. Deze worden per partij georganiseerd, met aan het einde van de primaries een groot congres waarin de definitieve kandidaat wordt gekozen. Het zijn de staten die deze voorverkiezingen organiseren. Dat hoeven ze niet te doen, ze mogen het wel. Elk kan zelf bepalen hoe het gaat en hoewel men dat op landelijk niveau wel probeert te beïnvloeden, merk je dat de staten hoogst eigenwijs zijn in de wijze van organiseren. Dat is dan ook de belangrijkste reden dat het zo’n lang verkiezingsproces is.

Maar is die houding zoveel anders in Europa? Ook in Nederland zien we steeds vaker dat partijen voorverkiezingen houden waar de definitieve kandidaat uitkomt. Er zit nog weinig lijn in de manier waarop dat gebeurt, maar de trend lijkt onstuitbaar. Deze week doet Ferd Grapperhaus in het Financieel Dagblad een voorstel om de impasse in CAO-land te doorbreken door de werknemers de bond te laten kiezen die hun belangen gaat vertegenwoordigen.
Zelfs op Europees niveau doen we het. In ieder geval zijn Juncker, Schultz en Verhofstadt door hun eigen partijen gekozen uit twee of meer kandidaten. Daarna gingen zij met elkaar een (weinig opgemerkte) verkiezingsstrijd aan. Met enige voorzichtigheid kan je stellen dat primaries juist in Europa in opkomst zijn, terwijl ze in de Verenigde Staten een fenomeen zijn dat letterlijk en figuurlijk ‘over the top’ is. Dat heeft vooral met de posities van politieke partijen te maken.
VS als partijloos land

Het roept de vraag op wie in de VS het spektakel regisseert. De twee partijen zou je zeggen. Welke partijen? Bestaan ze wel? Bij beide partijen is er iets als een ‘Republican National Committee’, maar die kennen geen leden zoals wij die kennen (In de statuten van de partij wordt alleen over leden gesproken in de zin van benoeming voor functies). Ze selecteren ook niet. De kandidaten selecteren vooral zichzelf. Er is geen advertentie waar op kan worden gereageerd, geen profiel waar aan moet worden voldaan, geen programma dat moet worden onderschreven. Wat ze vooral doen is het congres regelen en in het algemeen de randvoorwaarden regelen. Regels genoeg, meer dan in Europa, maar de zeggenschap is relatief gering. Elk van de commissies heeft een voorzitter die een soort partijvoorzittersrol heeft, maar dat zijn, met alle respect, geen herkenbare figuren. In de fase van de primaries zijn de Staten aan zet en die laten zich nauwelijks sturen. Pas als het om het congres gaat hebben ze even de regie. In Europese ogen hebben we hier eigenlijk dus niet met partijen te maken, maar met een soort vacuümpompen – er wordt een lege ruimte gecreëerd waarbij de kandidaat met het grootste gewicht het langste blijft staan.


Maar hoeveel beter is het in Europa gesteld met politieke partijen? De ledenaantallen zijn niet groot en in de meeste landen dalende. Ook hier lijkt het te draaien om personen, ook hier wordt geld steeds belangrijker, zeker bij campagnes. Maar wie scherp kijkt, ziet ook een tegenbeweging en die wordt paradoxaal genoeg in niet geringe mate gevoed door een opkomende Europese Unie. Binnen het kader van het Europees Parlement zijn verschillende ‘politieke families’ actief, bestaande uit allianties van (afgevaardigden van) nationale partijen. Langzaam maar zeker worden de banden tussen die partijen sterker. Daar zitten allerlei ontwikkelingen achter waar ik graag nog eens op terugkom, maar laat ik het zo zeggen: als de Europese Unie als unie niet verder komt en landen binnen die unie elkaar steeds blokkeren, dan blijft er eigenlijk maar één lijn over – en dat is de partijpolitieke lijn.


Daarom is het als denkoefening best aardig om eens te kijken hoe het er aan toe zou gaan als we hier in Europa voorverkiezingen zouden hebben zoals in de Verenigde Staten. Gewoon, om eens te kijken hoe dat er uit gaat zien. Mogelijk gaat de lezer alleen van het idee al rillen, maar het is om meerdere redenen de moeite waard – al was het maar om te leren hoe het niet moet.

De door mij gemaakt verdeling laat zien hoe de kandidaten over verschillende partijen zijn verdeeld. Hier nemen wij aan dat ze het in Europa per partij gaan uitvechten. Omdat verwacht mag worden dat in de VS de eerste kandidaten al snel zullen gaan afvallen, hou ik de komende tijd in de gaten wie richting de congressen in augustus 2016 het langste overeind blijven en dat zal de definitieve line-up voor de Europese verkiezingen gaan bepalen.

Moeten we dit willen?

Ondertussen stimuleer ik graag alle lezers om te bedenken hoe de voorverkiezingen voor een top-van-de-top post in werkelijkheid het beste zouden kunnen verlopen. De volgende keer kom ik met wat suggesties. Voor de helderheid: op dit moment ben ik (nog) geen voorstander van voorverkiezingen in Europa. Ik moet er niet aan denken dat we een Donald Trump-achtig persoon aan Europees president krijgen. Eerst moeten de randvoorwaarden voor elkaar zijn. Voorverkiezingen zijn democratischer dan wat we nu hebben en ik denk ook dat er een zekere onvermijdelijkheid is dat ze er in Europa gaan komen, maar op dit moment hebben we eerst nog heel veel huiswerk te doen. ‘For better or worse’, laten we in verwondering en bescheidenheid maar eens naar het Amerikaanse voorbeeld gaan kijken.


Peter Noordhoek


Peter Noordhoek is bestuurskundige. Hij schrijft dit op persoonlijke titel

Tabel VS aug 1

Onvermijdelijke onafhankelijkheid

In deze zomerweken was er een voor het toezicht opmerkelijke ontwikkeling. De Verenigde Naties hebben de toezichthouders van het gevangeniswezen gekapitteld voor hun werk. Daarbij zijn ook opmerkingen gemaakt over het gebrek aan onafhankelijkheid. Naast de Raad voor strafrechttoepassing zijn er drie inspecties op dit terrein actief en die inspecties zijn niet onafhankelijk omdat ze 1) vallen onder de relevante ministeries, 2) verantwoording afleggen aan de minister en c) het rijkslogo gebruiken. Dat de VN – i.c. het Subcomité ter Voorkoming van Foltering, STP – zoiets doet heeft met het specifieke werkveld te maken, maar het zegt ook iets over de mate waarin internationale standaarden doorwerking naar ons toezichtgebouw.

Datzelfde, maar dan veel breder, geldt voor de doorwerking van Europa. Aannemend dat de druk vanuit Europese recht aanhoudt, is een grotere mate van ‘onafhankelijkheid’ het onvermijdelijke gevolg. Of dat goed is hangt van de weging af, maar voor het beleid kan er beter rekening mee worden gehouden. Of is onze realiteit een andere?


Nederlandse realiteiten

Begin juli zat ik in een zaaltje van Nieuwspoort bij een door het georganiseerde bijeenkomst over de onafhankelijkheid van het toezicht. Op een enkele genodigde na, zat de zaal vol met toezichthouders. Het verbaasde dan ook niet dat de teneur was: versterk de onafhankelijkheid van het toezicht. Een dag later zat ik in een ander zaaltje van Nieuwspoort voor een bijeenkomst van de Juridische Poort. Op een enkele genodigde na, waren hier alleen onder toezicht gestelden bijeen. Hier was de lijn: toezichthouder: wees terughoudend. Wat een verschil in sfeer, om niet te zeggen inhoud. Het zou goed zijn geweest als de twee bijeenkomsten gemengd waren geweest. Tegelijk zouden er dan geen al te grote botsingen zijn geweest. Onafhankelijkheid is goed, mits terughoudend met de bevoegdheden zou worden gegaan. Zoiets zou de uitkomst zijn geweest. Maar pas op: wat vindt ‘de’ politiek ervan?

Beide bijeenkomsten werden afgesloten met een politiek forum. Maakte dat de bijeenkomsten anders? Niet echt. Alle genodigde Kamerleden probeerden te vermijden om op tenen te gaan staan. Het venijn zat hem uiteindelijk in schoorvoetend gebrachte uitspraken als: “maar de bewindspersoon moet wel een verhaal hebben” en “die bezuiniging is al wel ingeboekt”. En dan ligt wel direct de relativering van de onafhankelijkheid op tafel. Dan wordt ook duidelijk dat bijvoorbeeld de doorberekening van toezichtkosten niet wordt teruggedraaid, ook al raakt deze de onafhankelijkheid wel degelijk. Dan lijkt juist een ondergeschiktheid aan het Nederlandse politieke primaat logisch. Het internationale of Europese perspectief kwam tijdens beide sessies niet of nauwelijks aan de orde. Ten onrechte.


In een prima themanummer van het blad Regelmaat wordt ingegaan op de spanning tussen de Nederlandse en Europese beleidsuitgangspunten ten aanzien van ZBO’s en (markt)toezichthouders en hoe zich dat kan vertalen in regelgeving. In een artikel over de regelgevende bevoegdheden van ZBO’s, betoogt J.L.W. Broeksteeg dat vanuit rechtsstatelijke uitgangspunten zeer terughoudend zou moeten worden omgegaan met de toekenning van regelgevende bevoegdheden aan (de meeste) ZBO’s. Meerdere van deze ZBO’s staan echter ook onder grote EU-invloed en krijgen langs die weg juist grotere regelgevende bevoegdheden, waarbij de EU dan ook nog eens eist dat zij onafhankelijk zijn van nationale overheden. Daarmee zweven ze als het ware tussen het nationale en Europese bestuur. Broeksteeg: “Beter zou het zijn de fundamentele keuze te maken om de staatsrechtelijke inbedding, de inrichting en de bevoegdheidstoedeling meer over te laten aan de lidstaten, dan wel om deze ZBO’s in te richten als (nationale dependances van) Europese agencies.” Waarvan akte.

Wiens primaat?

Van de ZBO-problematiek valt een vrij directe lijn door te trekken naar die van (markt)toezichthouders. In de bijdrage van S. Lavrijssen gaat het om de vraag of en hoe Europese onafhankelijkheidsvereisten in overeenstemming zijn met het legaliteitsbeginsel en het democratiebeginsel. Hij beantwoord deze vraag onder voorbehoud positief. Het primaat van de wetgever blijft overeind, mits de burgers inspraak hebben en de autoriteit verantwoording aflegt, ook richting de rechter al dat aan de orde is.

Lavrijssen beschrijft goed de druk die van de Europese ontwikkelingen uitgaat. Dat wordt moeilijk weerstand bieden – als we dat al moeten willen, want de Europese opzet is in meerdere opzichten minstens zo rationeel als de Nederlandse. Als de bronnen van de regelgeving Europees zijn is het ook logisch daar de uitvoering op af te stemmen.
De indruk die uit de artikelen van zowel broeksteeg als Lavrijnse opstijgt is de onvermijdelijkheid van een meer onafhankelijke positionering van zowel ZBO als toezichthouder, waarbij een sterkere Europese inbedding in het verschiet ligt.


Veel van de genoemde overwegingen zijn van principieel-juridische aard. Er is ook nog zoiets als de praktijk. Wat mij eerder is opgevallen, is dat de verantwoording bij ZBO’s beter op orde lijkt te zijn naarmate het orgaan verder van het departement af staat. Aan de voet van de vuurtoren is het doorgaans het donkerst. Maar als de nabijheid van Den Haag wordt verruild voor de afstand tot Brussel, wordt het dan zoveel beter? In een praktijkverhaal over ACM betogen J.G. Vegter en P.I.W.R. Maandag dat de onafhankelijkheid van hun marktoezichthouder voldoende is gewaarborgd. Dat er een stevige inspanning wordt gepleegd is duidelijk, of het ook voldoende bijdraagt aan het beeld en de praktijk van onafhankelijkheid is toch een andere vraag. Ondertussen komen meer in het algemeen praktische vragen op. Bijvoorbeeld: als de beweging richting meer onafhankelijkheid doorzet, in welk tempo gaat dit dan en waar komt de scheiding te liggen? Hoe zal ambtelijk geadviseerd worden over hoe de politiek om moet gaan met de verschuiving van Den Haag naar Brussel? Wat zijn de consequenties voor de relatie tussen zbo’s en uitvoerende diensten zoals die nu nog direct onder de minister vallen? Enzovoort. Ondertussen lijkt het raadzaam om Ferdinant Mertens eindelijk zijn zin te geven en toezichthouders en ZBO’s weer een eigen logo te geven. Je weet maar nooit.


Peter Noordhoek

Onze wereld is groot, complex en hoog als een berg. Weersomstandigheden wijzigen zich voortdurend. Hoe kom je dan aan de top?
Kaarten en instrumenten kunnen helpen. U vindt er hier vele. Het echte geheim schuilt in de mentaliteit waarmee u de berg te lijf gaat. Dan geldt wat iemand ooit vertelde: ‘De noordkant van een berg is het moeilijkste om te beklimmen, maar het meeste de moeite waard.’ Bij Northedge gaan we voor kwaliteit boven kwantiteit. Het vergt meer denkwerk, meer inspanning, meer van meer. Maar het is zo de moeite waard.  

Peter Noordhoek