Maandelijks archief: maart 2015

Nieuw! – DNA – De Nederlandse Associatie

Deze week is rond het voorjaarscongres van VM meer bekend gemaakt over ‘De Nederlandse Associatie’, afgekort: DNA. Het initiatief is bedoeld om meer kracht aan het verenigingsmanagement in Nederland te geven. De volgende professionaliseringsslag, om het zo maar eens te zeggen. En helemaal aangepast aan deze tijd.

IMG_0417

Energie. Barstensvol energie, dat is kenmerkend voor dit initiatief. Het idee is ontstaan tijdens het bezoek van een groep Nederlanders aan het congres van de ‘American Society for Association Executives’, ASAE. Het bijzondere aan het congres was dat het zichtbaar maakte hoe groot, dynamisch en internationaal de hele ‘markt’ voor verenigingen is. In blogs over de internationale dimensie en over de big data kant ervan heb iets van die dynamiek weer proberen te geven. Als je die dynamiek naast het nog altijd wat zure klimaat plaatst in Nederland en Europa als het gaat om branches en beroepsverenigingen, dan is er nog heel wat te verbeteren. De belangrijkste initiatiefnemers – Peter Niesink, directeur van de Bovag, is er nu het gezicht van – hebben gezegd dat wat de Amerikanen kunnen, wij ook kunnen. Het resultaat is DNA – De Nederlandse Associatie. Kijk op de eerste versie van de website of op Facebook voor ‘De Nederlandse Associatie’.

Was er dan nog niets? Zeker. Het initiatief wil ook de initiatieven bundelen die er op dit gebied al zijn. Hoe dat er precies uit gaat zien is nog niet helemaal duidelijk. Werk in uitvoering, ook voor het nog te vormen volledige bestuur. Zelf heb ik nog wat twijfel: zou het initiatief niet beter een soort projectorganisatie kunnen zijn dan direct al iets dat permanent moet zijn? Op dit moment doet dit er echter niet zo toe. De energie die met het initiatief vrij komt kan heel goed zijIMG_0391n voor zowel sector als professie en welke precies vorm dat neemt is van later zorg. Typerend is dat misschien wel een van de meest concrete aankondigingen van DNA de komst van een congres is – met nadrukkelijk daaraan verbonden: een feest. Een feest? De initiatiefnemers geloven serieus in het belang van het samen lol maken. Deze ernstige grefo kan getuigen dat ze er heel goed in zijn – zie de foto – en dat ze wel eens een goed punt te pakken kunnen hebben. Hoe dan ook, het is de bedoeling dat het feest – sorry, het tweedaagse congres – vooraf wordt gegaan door een bezoek aan de jaarvergadering van de ASAE in Detroit in augustus. Dat is een forse investering, maar het zou wel eens precies kunnen zijn wat nodig is om een team van professionals te krijgen dat meer doet dan alleen af en toe vergaderen.

Uiteindelijk zou het initiatief er toe moeten leiden dat het geheel van branches, beroepsorganisaties, ledenplatforms, goede doelenorganisaties, etc. beter bijdraagt aan de Nederlandse economie en samenleving. Dat gaat niet vanzelf, zoals een recent rapport van AON Risk management laat zien. De meeste grotere verenigingen lijken optimistisch over het aantal leden dat ze hebben en nog gaan krijgen, maar die leden kijken wel steeds kritischer aan tegen wat een vereniging te bieden heeft. Juist in tijden van crisis zoeken men naar verbondenheid, maar tegelijk wordt kritisch gekeken naar de meerwaarde van een lidmaatschap. Het lijkt er op dat de nodige verenigingen zich wat in slaap laten sussen door het feit dat het met het aantal leden wel goed gaat en ondertussen zijn die leden minder tevreden dat wat de bestuurders en managers van die verenigingen. Die verenigingen mogen dus wel wakker worden geschut. Het zou in het DNA van elke vereniging moeten zitten om dan tijd in te grijpen. Nou ja, voordat er teveel woordgrapjes worden gemaakt; hou dit nieuwe initiatief in de gaten als je iets hebt met de wijze waarop Nederland zich organiseert.

Peter Noordhoek

What if your manager goes truly mad?

There is this TV series called Mad Men. It is great television, not in the least because we know Don Draper and his colleagues are anything but ‘mad’. We say ‘our boss is nuts’, while really saying he has wild ideas. When that same boss, your manager, says something outrageous, we say he is ‘crazy’, and sort of admire him for it. All in all it does not seem like such a bad thing to be ‘unhinged’, ‘ready for the nuthouse’ or ‘a fool’. But what if your boss turns out to be mad in a quite literal sense? Here comes a real life story, followed by some lessons. One lesson is this: we all have some madness in us.

A true story about madness

It was a time of high unemployment, so you can imagine my relief when after months of searching, my old professor help me land my first real job. I was to be an assistant to the director of a post-graduate training institute. This small public institute had fallen on hard times and would be privatized. After first spending too much, it now had to do some serious budget trimming. This was in a way my luck. Fresh from university, my financial demands were low indeed. I met the manager and he talked and talked and at the end of his talking I had the job. Wow, that was easy. And I liked his big, big ideas. So two weeks later, on the first of December, I started my new job.

My new boss enjoyed taking me with him for a stroll during lunch break. He told of his vision of the future, but also warned me against the machinations of the people on the board of the institute. I was awed and impressed. So this is how the real world works. Then, just before Christmas, he told me to go to a town halfway across the country, because that would be where we were going to move our offices. I absolutely should see it. But one thing, he told me, keep this to yourself. We do not need any last minute changes in the plan.

Three days before Christmas I went there and had a good meeting with the proprietor. Still, the man was fidgety. ‘Has the agreement been signed yet? Why not? Do you know you have to move in two months?’ I could not answer, I did not know. I told him I would contact my boss. That day I tried to call him, but nothing worked. Still no alarm bells went off. That changed the day before Christmas, when he finally called back. I was already at my parents place. He started ranting about how devious people were. Especially the chairman should not be trusted. The man was a former spy and government agent. He was sent out to destroy our institute. And then he hung up, in mid sentence, leaving me nailed to the ground, staring at the phone.
What to do? I felt I had no option but to call the chairman, but formulated a trick question in order to see if he could be trusted. He could. We compared notes and discussed how to deal with the situation. How difficult, we found out after Christmas, when we learned that my manager was at home with a nervous breakdown. The chairman put me temporary in charge. Later I would learn that the part of being a former spy and agent was true enough, but he was so much more, including able to take a risk with an unproven young man. That phone call was the start of a partnership that would last till his death.

While he was ill there was so much to do. It turned out that my boss had not dared to tell the truth about the change of location to the other employees. Not yet two months in my first job, I had to fire everyone in the old location and start hiring for the new one.

Just three weeks into that process my boss decided that he could and should return. He was not ready. After just a few hours he started becoming confused and incoherent. We tried to coach him home, but he became violent. Fortunately he tired soon. After we had called his family he let them take him home.

In my country, the Netherlands, you are well protected as an employee, especially when you are sick. The company doctor, or the one working for an insurance company, works with and for the patient, not for the employer. Everything is geared at returning someone back to work. This is truly a fine principle, but in practical terms it was a disaster for us. We were very short in cash and the salary of the boss took up most of our funding. So though on the one hand we wanted him back at work and on the other hand dreaded his coming back, we most of all wanted clarity about the situation.

After three months he came back. At the beginning it would be for just a few days a week. It went well for a short time, but then it went wrong, so wrong. I vividly remember a situation where he kept an employee with him in a room, and refused her to leave and us to enter the room. In fact a hostage situation, but I could not get anyone to intervene, as in the Netherlands this is strictly up to the family and not to someone from his office. Somehow we solved it, and this time he went for a time in an asylum.

Again after three months we were told he would return. He had convinced his psychiatrist – and as a very smart man he could be convincing indeed – to try again. This time it went better. We all tried. He and I even went together for walks again and could laugh about it all. Both of us learned to recognise his little signs of stress and every time that happened he just went home. But it could not last. One day he opened the door to my office with a bang and literally threw the law at my unsuspecting head in the form of three heavy law books. Other incidents quickly followed. Back he went to the asylum.

Now what? Will the doctor let him come back again? Another letter from our board telling this was not possible was returned as inappropriate. I knew than that something outside normal channels had to be done, a choice had to be made. I did so by going to the doctor myself. There I presented him with a very factual report of everything that had happened, also including the manifest consequences for our organisation and our chances of survival. If my hunch was correct that the doctor looked at our reality only through his patients eyes that should be changed. I think it helped. After a week or so we heard he would not come back. I never saw him again.

Lessons

Apart from the very real human tragedy, there are lessons here. I am not a psychologist or psychiatrist, nor do I consider myself competent to assess the possibility of someone to come back to his or her work after having behaved like my first manager has. But I did have to deal with the consequences, and my guess is there are many people around who have had a similar experience. So here I give some of my lessons, after which I will touch upon something I found in myself: a touch of madness.

Take care with how you react
Give yourself time to realize whether someone is acting out of a delusion or not. Is he really mentally ill, or is it just a temporary depression? There is a true danger in labelling too soon. Sometimes your boss can be rightfully mad at something or someone, sometimes it comes from something that has nothing to do with you or your work. ‘Madness’ is not just a slippery concept, very dependent on character and context; it is a slippery reality as well. Get used to the nature of his or her ailment first and calibrate your reaction to that. Sometimes it can work to react directly and give as good as you get, but I found that in more cases than not, what happened had nothing to do with you and your reaction got lost in the delusion or made matters worse.

Listen and talk
I hope I am wiser now, but in hindsight I did not listen well enough, talked not often enough. I thought it would be best not to provoke and not make matters worse by paying attention to the madness. I was wrong. I was wrong because my manager in his smartness simply exploited my silence by infecting the organization with his own warped ideas, and I was wrong because my colleagues suffered as much as I and I did not acknowledge this enough. You have to talk about the situation, agree on how to deal with your boss, both in spite and because he is your boss. If you are able, try to create moments of catharsis; rituals or moments of comic relief to ease the tension.

Recognise patterns and signals
It is true: there is a method to madness. No person is the same, no character is mad in the same way, but each case of madness has its rules and regularities. Chances are you can talk about this with your boss, the patient. Ask him or her what can happen and what you should do and try to act accordingly. Of course, be careful when having this conversation, but when and if your boss is willing to talk about it the result might be a sort of early warning system for all.

Keep to the facts
We are all amateur psychologists, but you must ask yourself if you help yourself, your organization or your boss if it helps to play that role in order to get your boss out of the office. Ask yourself if a professional psychiatrist will take kindly to this psychologizing when he finds your ‘profound’ insight into the mind of your manager in reports or statement. I will be the judge of that, he of she will rightly say. So stick to the facts of what happened and the impact of it all on you and the organization. Those facts should tell the story.

The madness in me

My manager was a charismatic figure. He was young, intelligent and good-looking. Everything about him said: this man is going somewhere. But the truth is he never dared to pick up a phone, never dared talking with someone else unless he felt absolutely safe. When the façade crumbled, the effect was profound. We gave it a name: madness.
If it is true that we all wear a façade in public, then his crumbling façade threatened mine as well. Having just started my working life, I was wondering; how safe and sane I am, really? I felt the truth of what the late Sir Terry Pratchett wrote: ‘in every sane person there is a madman struggling to get out.” What I did was to return to an old love, poetry. At first I continued to write with lines that rhymed, but soon enough I let myself loose control, leaving rhyme behind me, finding an absurd rhythm of words in me, letting the madman out. As almost all of the poems written in this period are in my native language I cannot show you anything. But after a few months of trying to write poetry, I found I had sort of written the story of myself as a mad man. And found myself to be still rather sane, but better capable of understanding why people can lose their sanity.

So what if your boss goes truly mad? Deal with it, as a good employee must. Take action, prepare for reaction and know that it is an illness driving your boss. One that can inflict us all, but one that can be dealt with, if properly understood.

Peter Noordhoek

www.northedge.nl

My thanks go to Dr. Raouf Oderuth for his comments on my English draft. Any mistake is my own.

Prognose PS2015: wie draagt de uitslag?

In december 2014 heb ik een prognose afgegeven voor de verkiezingen van de provinciale staten op 18 maart die ronduit extreem was: 15 zetels voor het CDA ten opzichte van de 11 die er nu zijn. Nu zeg ik: dat was niet extreem; dat was een vorm van idiote, doorgekookte, geheel bezopen en lief naïeve hoogmoed. En ik ga er toch niet op terugkomen. Ik ben wel zo verstandig om mijn weddenschap wat aan te passen (lafaard, zegt er nu iemand naast me): bij twaalf zetels of minder wordt het karnemelk, bij 15 wordt het wijn, daartussenin een glaasje water.

Toets aan de actualiteit

Ook ik moet ergens van uitgaan voordat ik het kan verrijken met mijn argumenten. In december was dat het gemiddelde van de peilingen op dat moment, nog voor de Kerstcrisis. Nu neem ik simpel de laatste peiling als uitgangspunt, die van De hond op 15 maart.

Als altijd geeft hij een indicatie van de zetelverdeling bij tweede kamer verkiezingen. Voor het CDA zijn dat er 22, 1 omlaag. Simpel door tweeën gehakt, zou dat 11 zetels voor het CDA in de Eerste kamer betekenen. Ai, ai, ai. Ik proef de zure smaak van karnemelk al.
Gelukkig maakt De Hond mij in een bijlage een stuk gelukkiger. Daar staat alle prognoses op een rij voor de verschillende provincies. In maar liefst 7 provincies zou volgen De Hond het CDA op dit moment de winnaar worden! Uiteindelijk zouden van de 570 statenzetels er 93 van het CDA worden, een ruime eerste plaats. Toch zou dat bij een Eerste Kamer verkiezing niet meer dan 12,3 zetel betekenen. Hierin valt te zien hoezeer het politieke landschap ten opzichte van 2011 verder is versnipperd. Het is ook geen juiste telling. Een statenzetel in Zuid-Holland telt veel zwaarder door dan een zetel in Zeeland of Flevoland. Het gevolg is waarschijnlijk dat de echte prognose nog onder de 12 uit zal moeten komen.

Drie factoren

Daarmee ben ik er (gelukkig) nog niet. De echte test is uiteraard op 18 maart zelf. Voor wie mijn blog niet gelezen heeft: ik baseerde mijn voorspelling op het gemiddelde van de peilingen half december (ook 12 zetels) en ging er vervolgens van uit dat vlak voor de verkiezingen de tot dan toe zeer stabiele peilingen scherp in beweging zouden komen ten gunste van het CDA door drie factoren: 1) opkomsteffect; 2) momentum door regionale effecten en 3) debateffect. Deze effecten kunnen nog steeds hun krachtige rol spelen. Het minst zeker was en ben ik door dit laatste effect. Rutte leek het spel weer uitstekend te kunnen spelen en bleef moeiteloos overeind in de debatten (wat ik er inhoudelijk van vind heb ik o.a. laten weten in de campagneblog van 8 maart). Wat echter het hele spel anders heeft gemaakt, ook voor Rutte, is het effect van alle integriteitsincidenten. Lang ben ik van mening geweest dat dit geen grote rol zou spelen bij de uitslag en dat tegelijk Buma geen voordeel zou hebben van zijn rol in de debatten, met als gevolg een uitslag die eerder richting 12 zetels zou gaan. Ik ben daar nu niet meer zo zeker van. Het aantal incidenten is te groot en laat een partij zien die alle regie kwijt is. Ik heb teveel meegemaakt in mijn eigen partij om dit met genoegen op te schrijven, maar het is wel hoogst onverwacht en opmerkelijk. “Incidents, my boy, incidents”, zoals MacMillan placht te zeggen op de vraag waarom iets niet ging zoals verwacht.

De PP-test

Dat brengt mij bij een laatste toetsing op de door mij verwachte uitslag. Ik noem het de PP-test. Deze gaat er van uit dat een verkiezing wordt gewonnen door de partij bij wie persoon en partij elkaar het meeste versterken. Dit is mijn weging en dan ziet de lezer waarschijnlijk direct wat ik bedoel.

  • VVD: de persoon (Rutte) wordt niet langer gedragen door de partij. Ik zal nooit de kracht van de premierspositie onderschatten, maar de partij in zijn eentje dragen? Dat leek hem te lukken tot en met het opstappen van Opstelten en Teeven, maar zijn aanvallen op het CDA en de uitglijder van Schippers lijken te laten zien dat de rek er uit is.
  • PvdA: de partij is een last voor een aantal goede bewindspersonen en een partij die zelf last heeft van de persoon van de lijsttrekker. Tegelijk wordt de partij nu niet geteisterd door de interne conflicten van voor de Kerst. Heel verstandig houdt iedereen in de PvdA zich rustig, maar maakt zich daarmee wel afhankelijk van de anderen
  • PVV: de persoon is de partij en andersom. Dat kan heel goed uitpakken, maar mijn aan de straat ontleende beeld is dat de zichtbaarheid van de partij heel wat minder is dan vier jaar geleden. Ik betwijfel dan ook of ze dezelfde score gaan halen.
  • D66: Zowel persoon als partij leken beide krachtig. De een droeg de ander. Wie ziet hoe de persoon Pechtold heeft geopereerd in en na de raadsverkiezingen, weet dat de partij sterk ten dienste van de visie van de persoon is komen te staan: hij bepaalde welke college er in welke gemeente moest komen. Mijn beeld is daarom nu dat de persoon de partij draagt. Als die persoon minder in de vorm is – en dat lijkt in de debatten wel het geval – wordt de partij kwetsbaar.
  • SP: de partij draagt de persoon en heeft daar wel wat werk aan, maar Roemer doet het deze verkiezing onmiskenbaar beter dan voorheen.
  • CDA: daar is weinig twijfel over: de partij draagt de persoon en de persoon maakt daar goed gebruik bij. Weinigen zullen Sybrand Buma tot winnaar van de verkiezingsdebatten uitroepen, maar hij is zeer consequent in zijn lijn, maakt geen fouten en versterkt zo het stabiele beeld van de partij – en stabiliteit is wat kiezers nu zoeken.
  • Groen Links: de persoon draagt de partij terug naar haar oude positie. Groen Links gaat zo de rol vervullen die de klein Christelijke partijen altijd vervulden. Benieuwd hoe het verder gaat als duidelijk wordt dat Groen Links en CU inhoudelijk nagenoeg op dezelfde lijn zitten.
  • Christen Unie en SGP: voor beiden zijn de partijen van oudsher belangrijker dan de persoon, maar je nu zie je dat personen de partij verder kunnen brengen dan de partij zichzelf kan brengen.
  • Partij voor de Dieren: persoon en partij lijken goed samen te vallen. De vraag is of de partij niet verder kan komen zonder een persoon die een heel smal (en nogal verbeten) profiel heeft.
  • Lokale partijen: we zien dat lokale partijen die een landelijk profiel wikken het niet zonder aansprekende personen kunnen doen. In Zuid-Holland is dat Hilbrand Nawijn. In de publiciteit hebben we weinig mogen vernemen. Zal dat in Friesland anders zijn? Reken maar> daarmee zie ik echter nog geen grote beweging ontstaan.

De PP-test lijkt toch het beste uit te pakken voor CDA, SP, GL, CU, SGP en PvdD. Partijen als D66 en PvdA hebben moeite hun balans te vinden. Bij de PVV wordt de kwetsbaarheid steeds beter zichtbaar en bij de VVD is de balans zoek. Dat deze laatste partij goed staat in de peilingen zegt dus veel over de kracht van Rutte, maar niet over zijn partij. Het zou kunnen dat dit zich gaat wreken bij de opkomst. Vindt de kiezer het nog de moeite waard om voor naar de stembus te gaan? We zullen het zien.

Grens

Dit was de laatste blog (ook in videovorm) voor 18 maart. Ik heb mijn best gedan om mijzelf uit te dagen en ik hoop dat genoeg lezers en kijkers het de moeite waard vonden om het te volgen. Al doende is bij mij een overtuiging gegroeid dat het democratisch en partijpolitiek niet goed zou zijn als we met een soort gedoogconstructie verder zouden gaan die partijen van echt verschillende richtingen op een hoop gaat gooien. De kiezers kiezen niet voor niets verschillend. Daar zou naar geluisterd moeten worden. Ja maar, het land moet toch geregeerd worden? Ja, maar waarheen? Als de huidige coalitie met C3 door wil gaan, dan wens ik ze veel succes. In alle andere gevallen: niet te lang blijven onderhandelen en naar de kiezer gaan.

Maar één ding: ga vooral wel stemmen!

 

Peter Noordhoek

Wat als je baas waanzinnig wordt? Blog bij de Boekenweek

Het is Boekenweek. Altijd heerlijk voor een liefhebber. Maar het thema is dit jaar niet licht. Waanzin is het thema. En ik dacht: wat moet ik ermee? Ik heb een collega dichter, jan graafland, die een werkelijk schitterende bundel heeft geschreven over zijn vader, iemand die aan heftige waanvoorstellingen leed. Maar ik? Dat is zover van ons vandaan. Toen kwam als een vloedgolf al mijn herinneringen terug aan mijn allereerste baas. Hij had absoluut wanen en de impact van zijn waanzin was gigantisch, op iedereen. hier beschrijf ik mijn eigen ervaringen, trek wat lessen en laat in wat gedichten zien dat waanzin bij iedereen onder de oppervlakte kan zitten – ook bij mij.

De waan, de baas

Ik studeerde af in een tijd dat de banen niet voor het oprapen lagen. Ik was dan ook dolblij toen ik via mijn professor opeens de kans kreeg omSchermafbeelding 2015-03-08 om 22.19.42 aan de slag te gaan bij een opleidingsorganisatie. Ik zou de helft van mijn tijd als ‘assistent-cursuscoördinator’ aan de slag gaan en de andere helft aan het omvormen van mijn afstudeerscriptie tot een dissertatie. Een soort aio-plus baan. Perfect. Mijn nieuwe baas was naar verluid een briljante man die het ver zou brengen. De eerste kennismaking was een succes. Hij dacht groot en daar ging ik graag in mee. We wisselden visies uit als koekjes en ik verheugde mij enorm op het uitbouwen van de organisatie. Dat dit lastig wou worden wist ik ook wel, want de subsidies zou van 100 naar 0 procent terug moeten. Maar we gingen privatiseren en alles was nu mogelijk. Leuk!

Op 1 december begon ik. Mijn chef had de gewoonte na de lunch een wandeling te gaan maken en nam mij mij. Dat waren spannende wandelingen, vol vergezichten, maar ook vol met beelden over machinaties en samenzweringsachtige situaties. Dus zo werkte het in het echte leven! Ondertussen zei hij mij ook dat er een verhuizing zou komen van ons te dure pand in het oosten van het land naar een locatie Utrecht toe. Hij moedigde mij aan om kennis te gaan maken met de verhuurder, want die zou ook een woning voor mij weten als we per 1 februari zouden gaan verhuizen. Ik moest het wel voor me houden. Waarom? Dat vertel ik je nog. .. Twee dagen voor de kerst ging ik. De man ontving mij alleraardigst, maar wat nerveus. Opeens vroeg hij: “Het gaat toch allemaal wel door?” “Ja, natuurlijk, zei ik. Dat is toch besloten?” “Ja, maar er is nog niets getekend.” En nog gingen er geen alarmbellen af. Ik reisde door naar mijn ouderlijk huis, om al aan de kerst te beginnen. Op de middag voor Kerst werd ik door mijn baas gebeld. Hij vertelde mij dat ik de voorzitter niet mocht bellen, want die was niet te vertrouwen. Die voorzitter was een voormalig spion en bewapend. Zo ging het door, de ene, wat lispelend verwoorde, uitspraak nog grotesker dan de andere. En toen hing hij opeens op. Ik stond genageld aan de vloer, naar de hoorn van de telefoon kijkend. Wat moest ik? Rustig blijven, zo zei ik mijzelf. Nadenken. Vervolgens heb ik een testvraag bedacht, heb de voorzitter gebeld en hem die vraag voorgelegd. Gelukkig bleek uit zijn antwoord dat hij niet de samenzweerder was waar mijn baas hem voor hield. Er is toen tussen mij en de voorzitter een echte samenwerking begonnen, waarbij hij mij vol vertrouwen gaf en ik mij met mijn hele hebben en houden in de organisatie ging steken, de dissertatie ter zijde schuivend.

Dat was ook nodig. Die kerst is mijn baas voor het eerst opgenomen. Op de eerste werkdag na de kerst bleek dat, behalve ik, niemand van de rest van het personeel wist dat er wat met hem aan de hand was. Dat was erg, maar erger en concreter voor de mensen was dat een verhuizing voor de deur stond naar de andere kant van het land. Hij had het niet durven vertellen. Samen met de voorzitter, heb ik hen de boodschap gebracht en de meesten ontslag gegeven. Nog geen anderhalve maand na mijn start zou ik aan de andere kant van de tafel mijn eerste personeelsleden in Utrecht aannemen. Ondertussen kregen we het bericht dat mijn baas zijn werkzaamheden zou hervatten. Midden in de verhuizing. Hoe hield ik het zittende personeel gemotiveerd – en hoe legde ik dat het nieuwe personeel uit?
Hij keerde terug en bijna onmiddellijk ging het weer ernstig mis, inclusief een reële dreiging van fysiek geweld. Een paar weken lang hebben we in een absurde situatie geleefd, altijd op ons qui vive voor een emotionele ontploffing van de baas. Het was mijn eerste echte ervaring met een emotioneel totaal onvoorspelbaar iemand. Elke ochtend ging ik meer op mijn qui vive naar mijn werk dan ik in de diensttijd in de jaren daarvoor ooit door de Duitse bossen had geslopen. Ondertussen zocht en kreeg ik gelukkig de steun van mijn voorzitter. Uiteindelijk greep zijn familie in en werd hij weer opgenomen. Was het afgelopen? Nee, de behandelend artsen vonden het in het belang van de patient dat hij op zijn werk kon revalideren. Hij kwam weer terug, nu echter in een organisatie die niet meer naar zijn, maar naar mijn hand stond. Wat te doen? Gelukkig probeerde hij er in het begin het beste van te maken. We kenden nu beiden zijn signalen van spanning en dan verliet hij eenvoudig het kantoor. Toch ging het weer mis. In mijn hoofd staan de beelden gegrift van een situatie waarin een door hem lief gevonden medewerker zijn kamer niet uit mocht. De deur ging op slot. Uren lang. In feite een gijzeling dus, met een reële dreiging, maar niet in zijn beleving. Ik weet nog precies waar ik was toen ik de GGD belde om hen te laten interveniëren, maar dat direct de hoorn werd neergelegd nadat ik ontkennend had geantwoord op de vraag of ik familielid was. Die situatie mochten we zelf oplossen.

Toen hij kort daarna alsnog werd opgenomen dachten we; nu is het duidelijk; hij kan niet meer terugkomen. Na een paar maanden kregen we echter het bericht dat hij op die en die datum zijn werkzaamheden weer zou hervatten. Of wij wilden meewerken aan zijn herstel. Tot dan toe had ik het aan de voorzitter en het bestuur overgelaten om met een oplossing te komen, maar het werd me erg duidelijk dat de bedrijfsarts zijn eigen plan trok en dat was het plan van mijn baas. Ik wist hoe goed hij in zijn goede momenten kon zijn en kreeg het beeld dat hij zijn werkelijkheid had weten op te leggen op de bedrijfsarts. Ik had een keuze te maken tussen de patient en het kantoor. Anders zou een van twee er onder door gaan, ook omdat al die tijd dat hij ziek as er niet voldoende tijd was om een vervanger voor hem aan te trekken. Beiden tegelijk kon niet meer. In een zo feitelijk mogelijk verslag heb ik toen geschreven over alles wat gebeurd was en de impact ervan op de organisatie. Opnieuw ging het na zijn terugkeer al snel mis, maar dit keer maakte de bedrijfsarts het mogelijk hem te ontslaan. Zijn familie nam mij dit zeer kwalijk, maar ik denk niet dat ik een alternatief had. Ik zie nog hoe hij – een man van nog geen veertig – wankel en met starende ogen de deur van ons kantoor uit werd geleid. Ik heb hem nooit meer gezien.

Lessen

Het kan dus gebeuren; een baas met ‘waanzin’. Maar wat is waanzin? En wanneer gaat het te ver wat iemand in zijn of haar wanen doet? Vermoedelijk hebben bedrijfsartsen meer oog voor het bedrijfsbelang dan in de tijd die ik nu beschrijf (en zijn de termen ook heel anders), maar het is ook een gegeven dat iemand die wanen heeft uiteindelijk gewoon ziek is en een ziek iemand heeft recht op een terugkeer naar de werkplek.
Ik ben geen psycholoog en mijn ‘ervaringsdeskundigheid’ ligt inmiddels al een tijd achter me, dus neem mijn lessen niet al te letterlijk, maar dit geef ik graag mee:

– reageer niet te direct 
Geef jezelf even tijd om te bedenken of beseffen of iets uit een waan of niet komt. Soms kan iemand op het erk terecht boos zijn, soms komt het totaal uit het ongerijmde en is het resultaat van de waan. Het kon gebeuren dat mijn baas opeens mijn deur opentrok en letterlijk wetboeken naar mijn hoofd gooide. Nooit goed raak gelukkig en later zagen de humor er wel van. Had ik toen primair gereageerd was de situatie op een volgens mij verkeerde manier geasfalteerd. De ander is ziek, jij dient daar rekening me te houden, hoe moeilijk ook.

– leg uit
Achteraf heb ik niet genoeg tijd besteed aan het uitleggen wat de consequenties konden zijn van de wanen van onze baas. Deels is dat omdat het nog niet te overzien was, maar deels was het omdat ik te snel aannam dat iedereen er op dezelfde manier op zou reageren. Ik had mij veel onrust kunnen besparen als ik de situatie eerder open had gegooid, zowel naar de directe medewerkers toe als naar de naaste leveranciers en partners in het netwerk.

– herken samen de patronen en signalen
Na de tweede keer hebben we goed gesproken over waarschuwingssignalen. Mijn baas was allesbehalve dom en had op een bijzondere manier heel scherp door wat hem gebeurde. We spraken er samen over en stelden – op schrift – een lijst met signalen vast. Dat hielp bij het voorkomen van escalaties en de keren dat het niet lukte, kreeg het lezen van de samen gemaakte observaties hem rustig – behalve de keer dat het tegendeel gebeurde.

– hou vast aan de feitelijkheid en leg die vast
Uiteindelijk drong ik door tot de bedrijfsarts en vooral door hem heel feitelijk te beschrijven a) welke feitelijkheden zich voor hadden gedaan en welke impact dat had op de medewerkers en b) hem te informeren over de consequenties voor de organisaties. Mede doordat zijn salaris veruit het hoogste van ons allemaal was en we zolang hij officieel nog werkte geen geld voor vervanging hadden, dreigden we echt roemloos ten onder te gaan. Voor mij had dit absoluut een zonnige kant: ik kreeg hierdoor de kans om zelf de organisatie op te gaan bouwen. Toch had ik de periode met een waanzinnige baas liever willen missen.

De zot in ons allen

En tot slot: herken de zot in ons allen. Het goede van mijn hele geschiedenis met de waanzinnige baas is dat ik er de poezie mee heb herontdekt. Dat heeft bij mij direct en indirect tot twee teksten geleid: een dichtroman “Op een rand” en de ontdekking van een hele categorie nieuwe gedichten: die van de gedichten over organisaties, ook weer verzameld in een grote bundel. Ooit worden ze nog eens herontdekt.
Er zijn vele manieren om je in waanzin te verdiepen. Je kan er geleerde boeken over lezen. Je kan er case-studies over lezen – deze Boekenweek zal er een aantal bijzondere presenteren – en je kan zelf proberen om gek te worden. Ik denk vrij ver in dit laatste te zijn gegaan, maar dat begon mij pas wat te lukken toen ik stopte met het schrijven van lange zinnen en in mijn gedichten afscheid nam van elke vorm. Het lukte nog het beste toen ik toe ging geven aan al de ‘tics’ die ieder mens heeft – het trommelen met de vingers, klikken met een pen, het tikken tegen je wang – en die op ging schrijven, tegelijk met mijn gedachten.

Tak tan
Tak
Kort tik
Ik
Tak tan
Tak
Op ’t tafelblad
Tan tak
’t Ritme da’k tik
Tak tok
In me zit
Tan tak
‘k Zeg
Stik
Tik tan
Tan tok
Eh
Gruwel
Tan tak
Tak tan

Eh

Oh, STOP!

‘k Zeg tak

Tak

Oh, help, stop
Is dit poëzie? Weet ik veel, voor mij wel. De drang weet u, de drang.

Ged.83.Eén twee

En het stopt ook nooit.

Met streken en strelen
Strekt hij straf stroeve strepen strak:
Hij is een strever op het strand
Waar zijn stramme hand
Met zand
Bouwt aan een nieuwe rand
Voor Nederland

Ach, zo zegt hij, wat is land
Zonder een strakke streep van zand?

 

Zo speel je met je geest en de tijd. Het zou wel bij mij passen om zo te gaan. Of niet? De lezer kan nu namelijk wel denken dat hij weet wie ik ben en wat ik over bazen en waanzin enzo denk, maar toch … toch lach ik jullie uit

Van achter woorden
Lach ik jullie uit
Ik weet
Al zeg ik duizend keer
Dat ik niet ben wat ik schrijf
Ik weet
Dat keer op keer op keer
In alles wat ik schrijf
De lezer mij
Zijn schrijver leest
En daarin mijn
Zijn karakter leest

Deze schrijver lacht jullie uit
Stapt vrolijk in een nieuwe schrijvershuid

 

Peter Noordhoek

Het einde van permanente educatie?

Mijn verontschuldiging voor het starten met een misleidende kop. Kennis moet op peil worden gehouden. Daar komt geen einde aan. Op welke manier je ook leert, geleerd moet er worden. Wat wel ten einde komt, of zou moeten komen, is de manier waarop wordt gemeten hoeveel iemand gedurende zijn of haar carrière leert. Het systeem van permanente educatie punten, de standaardmethode waarop beroepsorganisaties dat meetbaar denken te maken, verdient een grondige opknapbeurt.

Hier komt eerst aan de beurt waarom PE-punten de verkeerde oplossing zijn voor een reëel probleem. Daarna kijken we welke alternatieven voorhanden zijn, of in welke mix van oplossingen PE-punten nog een rol te spelen hebben.

Zitvleesmeters

Eerst de diagnose. Kort door de bocht is dit de centrale vraag: zijn PE-punten meer dan zitvleesmeters?
Een PE-punt doet doorgaans niets anders aanwezigheid registreren. Een enkel punt bij bijvoorbeeld de aanwezigheid op een verenigingscongres, een groter aantal punten bij het volgen van een leergang. Bij sommige beroepsverenigingen is het wantrouwen tegen de eigen leden zo groot dat er bijna per uur, en in ieder geval per dagdeel, een handtekening op een lijst moet worden gezet. Bij grotere aantallen moet de deelnemer aan een bijeenkomst zich ook kunnen identificeren. Of de persoon die de handtekening zet of zich heeft geïdentificeerd ook iets heeft opgestoken vertelt de registratie niet. De inspanning van de aanwezigheid is ook het resultaat.

Kwaliteit?

Zo beschreven is het om twee redenen niet meer dan een zitvleesmeter en nog een slechte ook. Er is geen zekerheid over wat er in het hoofd terechtkomt en de deelnemer wordt op een ronduit onvolwassen manier bejegend. Gebeurt er niets, dan verwordt het systeem vroeg of laat tot een leeg ritueel en juist de beste leden gaan zich er tegen verzetten. Gebeurt er wel wat, bijvoorbeeld strengere controle, dan zal de weerstand tegen wat de vereniging haar leden aandoet groeien: ik moet betalen voor het voorrecht om gecontroleerd te worden. Het spannende is – hier wordt een positieve formulering gekozen – dat het opleiden van haar leden misschien wel het belangrijkste middel van een vereniging is om duidelijk te maken dat ze kwaliteit hoog in het vaandel heeft staan.

Belangen

Er is dus alle reden om kritisch tegen het verschijnsel PE-punten aan te kijken – en ze misschien zelfs te schrappen. Toch ken ik nog geen enkele vereniging die dat al heeft aangedurfd. Daar zit een niet zo prettige mix van motieven achter. Veel verenigingen hebben een direct – soms ook financieel – belang bij een stevige opleidingsmotor en een goedkope manier van effectiviteitsmeting. Leden willen geen dure systemen en overheden willen wel horen dat er gemeten wordt, maar willen zich niet met de inhoud bemoeien. Toch zijn er gelukkig voldoende vooruitziende bestuurders en directeuren in verenigingsland die naar alternatieven op zoek zijn en de eerste alternatieven dienen zich ook al aan. Zelf zie ik twee ‘oplossingsrichtingen’ – om maar eens een lekker politieke uitdrukking te gebruiken. De eerste is de mix te vergroten: de platte meting van enkel PE-punten wordt dan verrijkt met andere en meer serieus meetmiddelen. De tweede is door het om te draaien.

Een ander soort meting

De meest voor de hand liggende verbetering is het verrijken van de platte aanwezigheidsmeting met een mix van examens en testen. Ja, dat vraagt meer voorbereiding en kost de deelnemers meer tijd, maar de deelnemers worden wel serieuzer genomen. In de productieomgeving is al te zien dat er wordt gewerkt met apps waarbij werknemers op gezette tijden digitaal leervragen op zich af krijgen gevuurd die met een eerder afgelegde cursus te maken hebben; een soort snelle mix van evaluatie en kennistest. Maar het kan ook al eerder, of zelfs al voor de bijeenkomst, c.q. het leermoment plaatsvindt. Kern ervan is niet het toevoegen van extra testmomenten, al kan dat er onderdeel van zijn. De kern is het zoeken naar interactie met degenen die ergens bij aanwezig zijn geweest. Wat heb je waarvoor meegenomen aan kennis? En wat heeft de buitenwereld daar aan?

Omdraaien

Waarom zou de vereniging zich druk moeten maken over de aanwezigheid van iemand op een verenigingsactiviteit of opleiding? Het is toch het lid dat zich daar in eerste instantie druk over zou moeten maken? Uiteindelijk heeft die ook het probleem. Als er al een aanwezigheidsmeting moet worden gedaan, dan toch zeker door het lid zelf?

Helemaal zwart-wit ligt dit natuurlijk niet. Onttrekt een lid zich aan het systeem en tast die persoon tegelijk ook de reputatie van de beroepsgroep aan, dan heeft ook de vereniging een probleem. Er is zeker een rol voor de vereniging om zich druk te maken over het lot van de klant als door sommige leden een ondergrens niet wordt gehaald. Daarom heeft een vereniging ook het volste recht om bijvoorbeeld via haar audits te onderzoeken hoe het met de professionele ontwikkeling staat. Maar het start bij het lid zelf. Die zou zelf moeten nadenken over hoe hij of zij zich wil ontwikkelen en daar ook zelf de punten voor bij moeten houden. Het start met vertrouwen – en een eigen ambitie om te blijven leren.

Handtekeningen

Toen ik mijn eerste activiteiten deed voor beroepsverenigingen was ik best wel zenuwachtig. Ik moest tegenover groepen hoog opgeleide mensen staan die een vak beheersten dat ik niet beheerste. Ik moest iets over hun kwaliteit zeggen, terwijl die kwaliteit zelf niet had. De eerste keer dat ik voor zo’n groep stond (allemaal advocaten) ging het dan ook niet helemaal goed. Totdat ik de begeleider rond zag gaan met een formulier. Ik vroeg waar het voor was. Ze legde uit dat alle deelnemers hier hun handtekening op moesten zetten, een keer in de ochtend, een keer in de middag. Waarom die tweede keer? Om zeker te weten dat ze er ook in de middag zouden zijn. Toen zag ik opeens een klas met kleuters voor me.

Peter Noordhoek

 

www.northedge.nl

Thema voor 1 dag: is het thema van deze blog relevant voor u en wilt u aan alternatieven voor de huidige PE-punten werken? Ik doe u dit voorstel: bij minimaal 5 en maximaal 10 deelnemers organiseer ik voor juli een bijeenkomst met als uitkomst een eerste plan voor de eigen organisatie / vereniging. Een matig tarief, een nuttige dag.

Interesse? Stuur een email naar info@northedge.nl of bel even.


Onze wereld is groot, complex en hoog als een berg. Weersomstandigheden wijzigen zich voortdurend. Hoe kom je dan aan de top?
Kaarten en instrumenten kunnen helpen. U vindt er hier vele. Het echte geheim schuilt in de mentaliteit waarmee u de berg te lijf gaat. Dan geldt wat iemand ooit vertelde: ‘De noordkant van een berg is het moeilijkste om te beklimmen, maar het meeste de moeite waard.’ Bij Northedge gaan we voor kwaliteit boven kwantiteit. Het vergt meer denkwerk, meer inspanning, meer van meer. Maar het is zo de moeite waard.  

Peter Noordhoek