Dead Bison Communication: marketing against overreaction

In Friday’s New York Times it was reported that a European bison (‘Wisent’) had wandered across the border of Poland into Germany. A law officer, seeing the big beast and hearing that the animal ‘could be dangerous’, ordered it shot. And so it was. How can we get better in our communication and marketing against overreaction?

Wisent on the Veluwe

The European bison is a very rare animal. Coming back from extinction, it is slowly increasing its numbers. They number now about 4.000, which is still less than the Indian tiger. The law officer clearly acted against the law of protection of rare species. He should have thought first and asked for information. In that case he would have learned that the animal always flees from humans. It is so good at flying that it is almost impossible to come closer than 50 meters from the beast. The only known death from a bison is when a farmer started putting his pitch fork into a bison in a place where the animal could not flee. With his big head he swept the farmer away. The idiot (the man, I mean, not the bison).

It is a little known fact, but it is true that bovinae (cows) can kill. Each year about 22 cows cause someone’s death, which makes them more a killer than horses (20) or sharks (5), but still far less than crocodiles (1000). But it could be said that the law officer had a reason to be wary of a big cow like the wisent and that there were no crocodiles around. The point is that he overreacted, which is something we do all the time, law officer or not.

Yet nobody expects the law officer to shoot them too. How strange it is. How is it that we are not afraid to join the road – traffic being killer number one – and fear a big cow so much? How can it be that we manage to completely paralyze our cities and airports for a terrorist threat that is, when measured in cold numbers, has a lower chance of killing you than a common cold?

Accepting that we humans are strange irrational animals, I guess we still have to deal with it. Yet there is a case to be made that we humans should get better at calming ourselves, at being realistic. And especially marketing and communication professionals should start making a better job of it.

A few years back, I had the privilege of running a program to introduce the wisent to a part of the Netherlands, in a beautiful wooded area called the ‘Veluwe’. Since 2015 there is now a small herd of 5 wisents in an area, surrounded by a fence. We hope the herd will expand slowly over time, but first we must observe how the animals adapt to the area, which is partly the reason for the fence. (You can still visit, if you want). In the years leading up to the coming of the herd, we had to find some creative solutions to the problem of all the real and imagined dangers of having wisents in your area. All in all, we had to deal with more than 30 different parties (‘stakeholders) in turning that small herd of wisent from an idea into a reality. All of them were capable of a ‘gut reaction’ that could derail the plan. Even now, when the herd is a reality, the people who took over after we played our part, have to stay very alert. I would suggest three ways to avoid the situation that overreaction kills the action:

  • Don’t let sleeping dogs lie

You can take that literally: dog owners are invited to take their dog (on a leash) to the wisent herd. Staying at some distance, mostly for sake of the herd, but close enough to see there is no danger. There are no incidents known between wisent and dog. But the meaning of ‘don’t let sleeping dogs lie’ goes further.
When you are working for something that represents the unknown, a possible danger, it is no use to pretend it is business like usual. It is better to wake everybody up and tell them something is coming. That way you remain in charge of communication. If there are too many parties involved, start with the people and parties that will face the immediate consequences: the people living there, the farmers, etc.

  • Be brave

There is no fear like the fear of a government communicator for a media headline. Creatures of immediate reaction themselves, they have developed a very fine sense of danger. The problem is that they fail to see when an opportunity presents itself for something that plays to the imagination in the positive sense, especially if it involves something potentially dangerous, like a Big (potentially) Bad Bison (sorry, it is actually a wisent, never mind).

You cannot soft-talk a wisent into a fence, let alone a region full of living, working people. you simply have to put it there. You can call it ‘embracing the danger’, but it is actually very rational. The real risk on the side of the wisent is very small, the risk of a crowd becoming skittish is much larger. So be bold, be clear, take no nonsense. People will love you for it. A perfect chance for good publicity, dear communicator.

  • Expose overreaction

Even so, overreaction can happen and you never have everything under control. What if the dreaded thing happens? The logical reaction is to slow things down and wait for normality to return. The problem of course is that in this age of social media

We are entering the field of real crisis communication here, and this is not where I want to go. Staying with the example of the wisent, and supposing a wisent would wander and graze outside its terrain, and suddenly the airwaves would be full of ‘WISENT ESCAPES!’, ‘HUGE BEAST IN YOUR GARDEN!’, what would be then the appropriate reaction?

Probably I will be showing with this example I am no expert either, but I would love to think that the local officer, as Representative of Good Sense, would ask the hyperkinetic journalist to come a little closer, and start by saying that “Yes, this wisent can be dangerous when provoked, so stay away from him, then he is completely harmless. But you know what? I have just had bad news about an even more dangerous beast going around. Watch Out!” “Oh, really?”, the journalist asks, putting his microphone ever closer. “Yes, and it’s a tick*. AND HE’S HERE!” And with that he puts something very small on the sleeve of the journalist. The journalist jumps back, almost jancking the microphone with him. He does not even hear the officer saying calmly “But the biggest danger is overreaction”, wiping the sleeve of the journalist clean.

  • These tiny ticks can cause Lyme’s disease and other illnesses. This is a still small but real risk, easily addressed by a visual scan. Still, the biggest advice is this: enjoy the outdoors whenever you can, especially on the Veluwe!


Peter Noordhoek

Zeker over twijfel: Kuitert, Islam en het probleem van verre bergen

Deze afgelopen week werd ik getroffen door het overlijden van Kuitert, de man die had gezien dat we een algemeen betwijfeld geloof in God hebben, en voerde ik een gesprek met een moslim over de overeenkomsten tussen de wereldreligies – de verschillen zijn zo klein, zei deze, zijn vingers samenknijpend. Ook probeerde Wilders deze week Baudet te overschreeuwen door weer eens met zijn waarschuwing tegen de Islam komen en waarschuwde Paul Scheffers nog eenmaal liberalen voor hun eigen naïviteit als het op migratie aankomt. Ik denk dat ik er een niet te groot kopje soep van heb gemaakt, maar waarschuw wel dat dit zo’n blog met een literatuurlijst is.

Voorbij Kuitert

Kuitert is de man die het klassieke protestantse geluid in de jaren tachtig en negentig heeft ontmanteld. In de jaren daarna is hij daar mee doorgaan, er eigenlijk niets van overlatend, maar zich nog wel gelovig noemend. Ik heb vijftal boeken van hem in mijn kast staan, maar voor mij konden ze niet over zijn eerste bestseller ‘het algemeen betwijfeld christelijk geloof’ heen. Dat had minder met het boek zelf te maken dan met het feit dat ik het van mijn moeder heb gekregen. Daar kon niets meer overheen. Zoiets deed ze buiten een verjaardag of Sinterklaas zelden en nooit zonder dat ze er goed over had nagedacht. Zelf was ze gelovig, ging doorgaans graag naar de kerk, maar toch had ze zich echt in het boek van Kuitert verdiept en daarna had ze het aan mij gegeven, wetend dat ik mij niet meer als gelovig beschouw. Er zijn weinig dingen waar ik meer waardering voor heb gehad, dan dit cadeau. Ik zag het als een teken van open staan voor iets waar ze het moeilijk mee had en ik was oud genoeg om te beseffen dat dit voor haar een manier was om met mij in gesprek te blijven. Ik weet dat ik mijn best heb gedaan haar gebaar te beantwoorden, maar tegelijk was dat lastig, want Kuitert schreef in de kern niets op wat ik al niet had bedacht. Zijn uitspraak ‘Alles wat van Boven komt, komt van beneden’, was voor mij een cliché. Mijn opgave was als het ware de omgekeerde: als niet gelovende wilde ik blijven zien wat in het geloof van waarde is: het maakt wel degelijk uit hoe we hier ‘beneden’ spreken over wat van Boven komt, al was het maar omdat we er in deze wereld nooit onze mond over zullen houden. Dat kunnen we helemaal niet, al noemt 90% van een volk zich seculier.

Een andere titel van hem is ‘Zeker weten. Voor wie geen grond meer onder de voeten voelt’. Nou, ik was al lang zeker dat ik geen zekerheid had als om het geloof ging. Maar ik weet wel dat wij allemaal, ook ik, zekerheden nodig hebben en dat het geloof dan velen in heel veel situaties zekerheid biedt. Dat kan je als niet-gelovige voor jezelf wel wegredeneren, maar dan weiger je iets te zien dat er wel degelijk is en we alleen en als samenleving nodig kunnen hebben. En ik ben niet ongelovig geworden om mijn oude, blinde geloof in te ruilen voor een ander soort blindheid. Ook seculieren kunnen niets zeker weten.

Kuitert bracht een koel soort rationaliteit naar de vraag van het geloof. Dat is soms nodig. Het is goed dat hij zijn koele blik over het geloof heeft doen gaan, er niet aan twijfelend dat hij in zijn twijfel zo zuiver mogelijk heeft geschreven. Maar geloof is ook liefde, haat, mythe en moed; al die emotionele dingen die je niet met een koele knipschaar uit ons kan knippen en ons over onze beperkingen heen kan helpen. Er is geen is onderdeel van onze moderne beschaving die niet via onze beleving van het christelijk geloof is ondersteund: meer dankzij, dan ondanks. Voor mij is de opgave na Kuitert om te zien waar de behoefte aan geloof vandaan komt, te bezien wat het met ons doet en dat te verbinden met dat wat goed en gehecht is aan het merkwaardige product van evolutie dat we zijn. Ik denk dat hij daar geen bezwaar tegen zou hebben. Ondertussen staan we voor een andere opgave.

Weer een kruispunt van geloven

Ik denk dat de eerste jaren van mijn leven in het teken stonden van de strijd tussen geloven en niet-geloven. Letterlijk: strijd. Schooljongensstrijd. Als ‘christelijke aap’ heb ik vieze, vettige, bedorven appels van ‘openbare klapsigaren’ naar mijn hoofd gekregen (nadat ze die eerst op ons veroverd hadden). Katholieken waren de papen van de Tachtigjarige oorlog, die na de eerste echte kennismaking op de middelbare school mij met een carnaval aangenaam verrasten. Al snel merkte ik, dat ik mij binnen mijn eigen, moeizaam bijeengebrachte partij, het CDA, vaak beter thuis voelde tussen katholieken dan mensen uit mijn eigen Grefo achtergrond. Het kan verkeren. En als je zo’n groei, zo’n ontwikkeling achter de rug hebt, is het lastig om de tegenstelling tussen christelijk geloof en Islam erg serieus te nemen. Als niet-gelovige die het geloof serieus wil nemen, was mijn (en is) mijn basishouding positief: het goede zien, de haat beheersen. Intellectueel zijn daar ook wel redenen voor. Niet voor niets dacht Jefferson bij het omschrijven van de vrijheid van godsdienst in de Amerikaanse constitutie expliciet aan aanhangers van de Islam, omdat ze in die tijd een matigende invloed hadden in het gesprek van die tijd. En zoals Arnold Toynbee opschrijft na de Tweede Wereldoorlog, moet de vroege geschiedenis van de Islam, ook die van haar geloof, niet in het minst als een reactie worden gezien op de bruutheid van kruisvaarders en andere veroveraars. Eigenlijk een beetje net zoals het christendom ook een reactie was op de Romeinse overheersing – en er tegelijk veel aan te danken had. In de eeuwen erna zien we vooral hoe het slechtste in elkaar werd versterkt; geschiedenis slaat geschiedenis om de oren en na verloop van tijd zie je alleen nog maar bloed op de muren. En dan is het moeilijk om naar de oorsprong van het geloof terug te gaan en de overeenstemming te zien.

Toch is dat wel wat afgelopen vrijdag iemand met Marokkaanse achtergrond in gesprek met mij deed en wat ik echt waardeerde. Hij zag de overeenstemming tussen de drie godsdiensten vooral als het gegeven dat het in alle drie de Godsdiensten om dezelfde God gaat. Als niet-gelovige waardeer ik zelf vooral dat alle drie in hun boodschap de zelfzuchtigheid van mensen aan de kaak stellen en een vorm van naastenliefde propageren. Met andere woorden; de godsdiensten hebben iets dat transcendent is; over en boven zichzelf uitstijgend, met de Gouden Regel: ‘doe een ander niet wat gij niet wilt dat u geschiedt’ als basis.

Geloof dat marginale figuren nodig heeft

Meer nog dan Kuitert, waardeer ik hierbij het werk van Karen Armstrong. Zij beschrijft scherp, maar zo dat de betrokkenheid er toch doorheen komt, waar de hoofdreligies elkaar raken of, of beter: de manier waarop wij in meer dan vierduizend jaar in Hem geloofd hebben. Om haar te citeren: “De mens heeft altijd een geloof gecreëerd om zijn verwondering voor en zijn besef van de onzegbare zin van het leven in stand te houden.” En: “de mens is niet tegen leegheid en verlatenheid bestand.” In dat vacuüm komt dus altijd een godheid, waarbij het waarschijnlijk is dat dit inhoudelijk, in de boodschap die daarbij hoort een weerspiegeling is van wat Hannah Arend ‘de menselijke conditie’ noemt. In het goede en het kwade, in het optillen van elkaar en in het elkaar naar het leven staan. Ook atheïsme alleen kan dat vacuüm niet vullen als het niet kiest voor welke waarden het staat; anders dan mensen denken, is atheïsme vanuit historisch perspectief niet meer dan een tussenfase (denk bijvoorbeeld aan wat nu in Turkije gebeurt). Ook geloof in niets is een geloof. Hoe we dat geloof invullen en creëren maakt ondertussen wel degelijk uit.

En wat dat betreft ben ik nog altijd gefascineerd door wat de antropoloog Krijn van der Jagt in “De weg omhoog’ heeft geschreven over de historische Jezus. Eigenlijk was, zo volg ik zijn redenering, de kans groot geweest dat Jezus een anonieme en nogal slechte georganiseerde activist zou zijn gebleven in een wereld van stam- en standsverschillen. Een marginale figuur. Dat hij, Goddelijk of niet, dan toch zo’n belangrijke figuur is geworden, heeft alles met zijn boodschap te maken. Gericht op gerechtigheid en niet op macht, een man van ‘communitas’ en van spontaan handelen. Niet gewoontes en rituelen waren leidend, maar hulp verlenen en mededogen. Zijn ‘omkering van waarden’ was revolutionair. Hij zei dat mensen niet onrein werden door het aanraken van dingen buiten henzelf. Een mens wordt onrein door zijn eigen woorden en daden, zo meende hij. Enzovoorts.

Ik haal dit aan, omdat ik meen dat elke godsdienst in principe een plaats en waardering verdient, maar dat dit op termijn wel afhangt van het vermogen tot het vernieuwen van de boodschap en het afschudden van wat buitenkant, onecht en onrechtvaardig is. Daar is geen groter voorbeeld van dan wat Jezus heeft gebracht, maar heb ik altijd de hoop gehad dat zijn voorbeeld een begin voor ons allen zou zijn, niet een soort einde.

Dat is ook het punt waarop ik de constatering dat de drie hoofdgodsdiensten zoveel met elkaar gemeen hebben, laat voor wat die is: al zou van scheppingsverhaal tot Apocalyps de verhalen en gelijkenissen samenvallen, dan nog zijn we als mensen in staat om op een enkel woord uiteen te vallen. Wie verschil wil zien, zal deze vinden. En de verschillen in ontwikkeling tussen de drie hoofdgodsdiensten zijn groot en we hebben nu allemaal televisie en social media om de verschillende te zien en dagelijks te vergroten. Dan moet je echt diep gaan om in gesprek te blijven. En ik vrees dat dit steeds minder gebeurt, reden waarom mijn gesprek van deze week zo is blijven hangen.

Een berg is meer dan haar top

Wat ziet u als u in de buurt van een gebergte komt? ‘Ik zie allemaal hoge toppen’, zegt iemand dan. Klopt, wat nog meer? Dan duurt het even, maar uiteindelijk heeft iemand het ook over de dalen of de voet van de bergen. Zelden zal iemand het direct hebben over de kleine paden en weggetjes, de weilanden, de boerderijen en verspreide stukjes bos die ook onderdeel van de berg zijn. Die de dagelijkse werkelijkheid van elke berg bepalen als je echt dichtbij gaat komen. het zijn de toppen die opvallen. Zo is het nu ook met religies en de berichtgeving erover, zeker die van de Islam. Toppen van terreur, toppen van waanzin.

En zo komen we bij het laatste deel van mijn afwegingen. Dat wordt harder.

De terreur is echt. Waanzin is er. Wilders heeft dan ook makkelijk scoren als hij deze week zegt: “Ons is de oorlog verklaard en we verdedigen ons niet.” Ik zou dan willen zeggen: geef ook eens wat aandacht aan alle berichten die zeggen dat er aanslagen verijdeld zijn. Maar ik kan dat zeggen en ik word echt niet gehoord door de mensen in de kleine gemeenten waar mensen van een ander geloof alleen komen als er een loodgieter uit de stad nodig is. Die komt er veel minder op bezoek dan de nieuwslezer met zijn dagelijkse portie terreur en speelt ook geen rol als je een weekendje Londen wilt plannen en daar toch maar van af ziet. Als je nu de berg klein wilt praten loop je serieus het verwijt dat je die berg niet wilt zien. En krijgt Wilders gelijk.

Dat is dan ook precies de waarschuwing die voormalig PvdA-ideoloog Paul Scheffer liet horen in een lezing afgelopen vrijdag voor het achtenswaardige Montesquieu gezelschap in Den Haag. Hij legde een direct verband tussen de keuze voor Brexit in Groot-Brittannië en de standpunten van de gemiddelde Brit ten aanzien van migratie. Hij liet ook zien hoe breed die afkeer gedeeld werd door zowel de gemiddelde Tory als de stemmer op de Labour lijsttrekker Corbyn en zich zeker niet beperkte tot de UKIP-stemmer. En hoe het electoraat in de rest van Europa onder de juiste omstandigheden net zo reageert als die verdwaalde Britten. Hadden de Europeanen maar wat concessies durven doen op het gebied van migratie, zegt Scheffer dan. Dan zouden we nu niet zo in de problemen zitten. Een interessante visie. Niet helemaal overtuigend, want je geneest een alcoholicus volgens mij ook niet door hem een extra fles drank te geven, maar ik snap heel goed dat mooi bedoelde principes ook ontzettend naïef kunnen uitpakken.

De vraag blijft wat het verstandigste antwoord is op de dreiging die nu van de botsing van de wereldgodsdiensten van Christendom en Islam uitgaat in de optiek van het Westen; van de toppen van terreur in de straten van Nice, Londen en Barcelona tot de vervolging van Christenen in Cairo en de rest van het Midden-Oosten. Is dat het sluiten van grenzen, verhogen van drempels, scheiden van religies, verbieden van moskeeën? Als het helpt, dan moeten we dat op dit moment waarschijnlijk doen. Er is nu eenmaal echt een gillende behoefte ‘om iets te doen’ en harde dingen te roepen. Maar met mijn verstand geloof ik er niets van en zou ik ondertussen hele andere wegen bewandelen.

Wat wil de terrorist?

In een recent bericht van de World Economic Forum stond een analyse van wat nu eigenlijk de motieven waren van de echte terroristen, degenen die daadwerkelijk een aanslag hadden gepleegd. Wat je kunt lezen, is dat het veelal personen zijn met een verknipte achtergrond, vol met geweld en alle zonden die je in het westen maar kunt begaan. Daar wilden ze zich kennelijk van afwenden en via hun stomme daden zich weer respectabel maken in de ogen van hun familie en Allah. Ze moorden niet voor de Islam of tegen het Christendom, maar om met hun eigen fouten in het reine te komen. Ze leven een leven dat één grote dubbele standaard is en blazen de wereld op om van dat gevoel verlost te zijn. Wat een tomeloze dwaasheid.

Het geeft echter ook aan dat de echte sleutel in dat gedrag zit en niet primair in de godsdienst. Daar kan je op aangrijpen als terreurbestrijders – of als leden van de moslimgemeenschap die op een gedrag worden aangekeken dat ook in de ogen van die gemeenschap fout is. En we moeten alleen al op statische gronden ook snappen dat de overgrote meerderheid van de moslims geen terrorist wordt, al worstelen ze misschien ook wel dagelijks met die dubbele standaard van westerse verleidingen en dat doen wat in hun ogen ‘het goede’ is. We moeten op de een of andere manier als christenen en nadenkende niet-gelovigen dus het goede voorbeeld blijven geven. Vasthouden aan onze eigen waarden van ‘communitas’ en spontaan handelen. Zo zit in mijn achterhoofd de wetenschap dat in 2015 ongelofelijk veel vrijwilligers zich bij de noodopvang meldden om hun hulp aan te bieden. Zoveel dat ze er bij het COA gek van werken. Daar school ontzettend veel naïviteit in. En toch geloof ik dat deze vrijwilligers per saldo meer aan terrorismebestrijding doen dan de werkgever die een sollicitatie van iemand met een Arabische naam direct de prullenmand in doet of de politieagent die een auto met Marokkanen erin altijd zal aanhouden. Wetend dat dit allemaal veel te kort door de bocht is voor het meest complexe probleem dat onze samenleving heeft, kom ik toch maar steeds weer bij dit recept uit: waar we maar kunnen het gesprek aangaan. Hard of zacht, naar bevind van zaken, maar blijven praten. Opdat we ergens tussen naïviteit en botheid in laten zien dat integratie loont, van beide zijden. En als dat helpt bij de beleving van de eigen godsdienst? Mijn zegen heeft het altijd.

Peter Noordhoek

Opgedragen aan mijn moeder, Gerda Noordhoek-van den Hout, die op 22 september 2016 overleed.

Wat literatuur:

Karen Armstrong – Een geschiedenis van God. Vierduizend jaar Jodendom, Christendom en Islam. Anthos, 1993.
Peter Harrison – Why religion is not going away and science will not destroy it. Aeon, 7 september 2017.
Dr. H.M. Kuitert – De realiteit van het geloof. Over de anti-metafysische tendens in de huidige theologische ontwikkeling. J.H. Kok, N.V. Kampen, 1967.
H.M. Kuitert – Het algemeen betwijfeld christelijk geloof. Een herziening. Ten Have, 1992.
H.M. Kuitert – Zeker weten. Voor wie geen grond meer onder de voeten voelt. Ten Have, 1994.
H.M. Kuitert – Aan God doen. Ten Have, 1997.
H.M. Kuitert – Hetzelfde anders zien. Het christelijk geloof als verbeelding. Ten Have, 2005.
Larry Siedentop – Inventing the Individual. The Origins of Western Liberalism. Allen Lane Penguin 2014.
Arnold Toynbee – An Historian’s Approach to Religion. Based on the Gifford Lectures Delivered in 1952 and 1953. Oxford University Press, 1956
World Economic Forum – Terrorist extremists don’t kill for islam or christianity. Twitter, 17-9-2017

Zo normaal. Over de fiscus, niet boos worden en een voorstel

Ik ben niet normaal. Wel wordt ik regelmatig in een situatie gebracht waarin ik moet doen waarin ik moet doen wat de meeste normale Nederlanders moeten doen: belastingaanslagen verwerken, indicatiestellingen begrijpen, PGB’s aanvragen. En ook al ben ik niet normaal en heb ik meer vaardigheden dan de meesten om daar mee om te gaan, het lukt lang niet altijd om de systemen naar mijn hand te zetten. Integendeel, zoals ik aan een klein voorbeeld kan laten zien. Maar dan toch vind ik dat boosheid geen oplossing is. Integendeel. Ik verwacht gewoon oplossingen.

Maar nu snap ik best dat het ingewikkeld is. Ik snap ook dat na alle mislukte ICT-projecten de regering huiverig is voor nieuwe projecten. Toch is dat nodig. We kunnen er niet omheen (laat alleen al het rapport van de Nationale Ombudsman over ‘Mijn Overheid’m tot je doordringen). Daarom hoop ik op het volgende: dat BZK verantwoordelijk wordt gemaakt voor het beschrijven van de levensloop van een ‘normaal’ mens (ik dus niet). Dat stap voor stap wordt uitgewerkt waar deze persoon doorheen gaat. Vervolgens gaan dan alle uitvoerende diensten en ZBO’s daar hun pakketjes met digitale dienstverlening aan hangen, mits goed getest. De overheid blijft toezichthouders, de overheid blijft helpen, maar de burger houdt de regie. Daar hoop ik op. Zo simpel.

Goed. Nu de lezer mijn tekstje heeft gelezen, kan hij of zij zich de 10 minuten van het filmpje besparen. Maar ik breng het wel een stukje leuker.

Lijstafwegingen. Hoe overleef ik de kandidaatstelling?

Elke kandidaatstelling is spannend. Hoe zal het dit keer gaan? In maart 2018 zijn de verkiezingen voor onze gemeenteraden. Al die raadszetels moeten gevuld worden, liefst door mensen die dat werk uit volle overtuiging gaan doen. Het beeld is nu, we schrijven eind augustus 2017, diffuus. Er zijn partijen die niet weten waar ze de kandidaten vandaan moeten halen en partijen die veel meer kandidaten dan plaatsen hebben. De nodige partijen hebben hun lijsttrekker al geselecteerd, maar lang niet overal en bijna nergens is duidelijk wie de rest van de lijst gaan vullen. Voor die laatste groep schrijf ik deze tekst. Voor degenen die nog twijfelen of ze wel willen en voor degenen die wel willen maar niet weten of ze kunnen. Voor de Nederlandse democratie hoop ik zeer dat heel mensen zich kandidaat willen stellen, ongeacht partij, maar voor henzelf hoop ik dat ze goed weten waar ze aan beginnen. Mogelijk dat ik ze hiermee wat kan helpen.

Foto: Evan Atwood

Een moment in het politieke seizoen

Politiek bedrijven is seizoensarbeid, zeker op gemeenteniveau. Zelf heb ik mij nooit op een verkiesbare plaats laten zetten, maar als trainer en campagneleider weet ik hoe het werkt in de 4-jaarscyclus van de raadsverkiezingen. De kans is groot dat ik in het late voorjaar van 2018 mag helpen bij de vorming van de nieuwe teams, dat het daarna rustig wordt totdat na een jaar of twee, drie ‘de blaadjes gaan vallen’ en een reeks raads- en collegeleden al dan niet met ruzie vertrekt omdat ze het niet trekken of het raadswerk tegenvalt, waarna rond of halverwege het laatste raadsjaar het bloed weer gaat stromen en ieder zich individueel of als fractie klaar gaat maken voor afscheid of nieuwe verkiezingen. Wij zitten nu ongeveer aan het einde van de laatste fase. De sleutelpersonen van klassieke partijen met een grotere fractie zijn ongeveer een jaar voor de verkiezingen bij elkaar gekomen om de zaken door te spreken. Tegen de zomer zijn de mensen die met programma en campagne aan de gang moeten gaan uitgezocht en aan het werk gezet. Met de samenstelling wordt doorgaans tot na de zomer gewacht, maar duidelijk is dat in de maanden en oktober en november de knopen zo door moeten zijn gehakt dat er een programma, campagneplan en .. een lijst ligt met misschien wel jouw naam er op. Over die lijst wil ik het vooral hebben, maar niet dan nadat ik ook even over de jaarwisseling heen heb gekeken: dan vindt de campagne plaats. Aan het einde ervan volgt een lange, lege dag en ergens in de late avond hebben de meeste kandidaten dan zekerheid over de vraag of ze wel of niet gekozen zijn (technisch gesproken kan het bij onduidelijkheid over de voorkeurstemmen nog langer duren).

Kijk nu naar de kandidaatstelling

In het kijken naar het proces van kandidaatsstelling kijken de meeste mensen vooral naar de verkiezingsavond en wat daar na al het wachten uit komt. Dat is begrijpelijk. Net zoals het ook begrijpelijk is dat dit een avond vol emotie is, waarbij er aan het einde van een avond bijna per definitie meer teleurgesteld dan blije mensen zijn. Die teleurstelling kan zo groot zijn dat die avond al afstand van de politiek wordt genomen. Wat zonde. Gelukkig wordt het beeld vooral bepaald door de winnaars van de avond. We hebben het over doorgaans stil verdriet.

Het is een verdriet dat ik serieus neem. Ik hoop altijd dat het meevalt, vooral als iemand keihard heeft gewerkt voor elke stem, ondanks dat mijn verstand zegt dat er uiteindelijk maar een beperkt aantal zetels te verdelen valt. Mijn punt is echter dat de kans op een teleurstelling op de uitslagenavond in de praktijk minder groot is dan bij de fase die er in oktober, november aan vooraf gaat, bij de interne kandidaatstelling voor een lijst en dat het beheersen van die kandidaatstelling cruciaal kan zijn voor hoe het met de partij afloopt. Het feit dat de herinneringen aan de kandidaatstelling uiteindelijk verdrongen zal worden door de uitslagenavond doet daar niets aan af.

Verschil verklaard

Dat verschil is logisch te verklaren. De gang van zaken op een verkiezingsavond is doorgaans strak en heel voorspelbaar. Technisch gaat deze zelden fout. De tellingen en de vaststelling van de uitslag wordt uitgevoerd door vertrouwde derden, je kan er niets meer aan doen. Boos zijn op de boodschapper heeft geen zin.

Bij de interne kandidaatstelling is de kans op fouten aanmerkelijk groter en daarna moet je weer met elkaar door. Het proces duurt doorgans langer en is minder transparant. Mensen die je vaak dagelijks tegenkomt gaan opeens geheimzinnig naar elkaar doen en over ‘petten’ spreken. Degenen die nieuw zijn of van buiten de dagelijkse politiek komen, zullen onzeker zijn over hun kansen om hoog op de lijst staan ten opzichte van degenen die al in de raad of daar omheen zitten, ze kunnen het niet goed overzien. Het kan nog erger zijn voor degene die al actief zijn in raad, college of daaromheen. Mogelijk moe of uitgekeken op elkaar, niet zelden uiteengevallen in kleinere groepjes van mensen die het goed met elkaar kunnen vinden, wordt je elkaars concurrenten voor een plek. Politiek moet je uitkijken; soms zitten naar het gevoel de leuke collega’s eerder bij de andere partijen dan in je eigen fractie. En kunnen we eigenlijk wel op de afdelingsvoorzitter vertrouwen bij de selectie? Zit ie niet in de zak van de wethouder? Etcetera.

Meer dan intern gedoe

Het zijn de drama’s die politiek voor de buitenstaander fascinerend of minachtend kunnen maken (dat laatste ten onrechte!) en voor degenen die er in zitten spannend en frustrerend. Tot op zekere hoogte hoort het er gewoon bij, maar niet alles laat zich met zo’n dooddoener wegschuiven. De directe gevolgen zijn namelijk minstens zo concreet als bij de verkiezingsavond. Laat ik het vanuit de rol als campagneleider duidelijk proberen te maken. Oktober en november zijn eigenlijk de maanden dat je permanente campagne op haar hoogtepunt moet zijn. Het gaat dan nog niet om de concrete stem, maar om je zichtbaarheid. Je wilt je resultaten laten zien en ook laten zien dat het verwijt dat je ‘alleen vlak voor de verkiezingen campagne voert’ niet terecht is. Ga je waarschijnlijk met een nieuwe lijsttrekker de campagne in, dan zijn dit de maanden waarin je prachtig aan de bekendheid kan bouwen. Maar nee, je kan het eigenlijk wel vergeten. Iedereen is met zichzelf bezig, behalve die paar die al zeker zijn van hun toekomst. Is de kandidatenlijst eenmaal vastgesteld zijn er doorgaans meer mensen teleurgesteld dan blij. Niet zelden gaat het dan juist om de (nieuwe) mensen die vol hoop en verwachting naar een mooie plek op de lijst keken en vol enthousiasme al aan het werk waren gegaan. Zij hebben dan een koude douche gekregen en hebben echt tijd nodig om weer bij de groep te komen. Ervaring leert, dat deze periode van teleurstelling makkelijk tot de kerst kan duren. In plaats van op volle sterkte richting de verkiezingen op te stomen, levert het interne gedoe je een team op dat is gereduceerd tot degenen die er wel op een redelijke manier doorheen kwamen.

Koude herfst voor warme winter

Waarom schrijf ik dit? Is het niet beter een lekker positieve oproep te doen voor het raadslidmaatschap? Nou, dat laatste moet ook gebeuren en steun ik van harte, maar om het het als kandidaat en als partij langer vol te houden helpt als er een realistisch beeld is van de kans op een koude herfst voor de warme winter. En ik geloof ook dat er van alles aan te doen valt voordat je je in het onvermijdelijke van een uitslag schikt. De sleutel zit deels in de wijze waarop een bestuur de kandidaatstelling doet, maar uiteindelijk nog het meeste in de verwachtingen van de kandidaat.

Richting bestuur

Richting het bestuur is het misschien te laat om nog signalen af te geven. Zij zijn al volop bezig, of ander hun commissie wel. Er zijn twee punten waar met name de afdelingsvoorzitter op moet letten. Het eerste zit in de vraag ‘ben ik zelf niet teveel onderdeel van de groep geworden? Ben ik nog zuiver?’. Het tweede is: forceer niet. Op een gegeven moment blijven de lastige gevallen over: de niet-perfecte kandidaat waar je geen alternatief voor ziet of de keuze tussen een deskundige kandidaat versus een echte volksvertegenwoordiger. Mijn beeld: er is altijd een keuze, een oplossing, maar zorg ervoor dat je die goed kunt uitleggen, ook naar jezelf toe.

Richting kandidaat

Voor de kandidaat is het verstandig zich voorafgaand goed te oriënteren op de verschillende stappen van de procedure, ook door degene die het al eerder heeft meegemaakt. Plan er omheen, neem je partner mee in die planning, maar maak je er ook niet helemaal van afhankelijk. Elke kandidaatstelling is een soort spel met jezelf. Eerst komt de vraag: wil ik wel of wil ik niet. Daarna komt het ‘willen ze me wel of willen ze me niet’. Die cyclus moet je minstens twee keer door. Eerst rond de kandidaatstelling, dan rond de verkiezingen. De neiging is echter groot dat je zo bezig bent met de vraag naar de verkiezingen zelf, dat je verkeerd omgaat met die van de kandidaatstelling.  De realiteit is dat dit onderdeel van de procedure minder voorspelbaar is dan de verkiezingen zelf. Stem daar de verwachtingen op af. Mijn formule komt neer op het in het hier en nu zitten van het proces, daar niet teveel van maken en wanneer het maar kan te genieten van wat je nu weer meemaakt, en inhoudelijk goed weten waar je met de gemeente naar toe zou willen. Vooral dat laatste is een kwestie van ‘meer dan nu’.

Geef acht

In acht punten op een rij gezet:

  1. Ken jezelf. De kandidaatstelling vindt in een veel kleinere kring plaats dan de eigenlijke verkiezingen. Er wordt doorheen geprikt als je je anders voordoet dan jezelf. Anderzijds: onderschat je eigenlijk mogelijkheden niet en neem niet aan dat anderen wel weten wat je bedoelt. Grijp elke gelegenheid aan om te communiceren.
  2. In het verlengde hiervan: maak het degenen die de beslissing over de lijst moeten nemen niet onnodig moeilijk. Ook voor hen is dit een lastige puzzel.
  3. Ga er maar vanuit dat veel van de afwegingen die in het definitieve lijstvoorstel gaan, minder met jou als persoon te maken dan met afwegingen die over een evenwichtige lijst gaan, wat dat ook is.
  4. Als je jezelf afvraagt of je wel geschikt bent voor het raadswerk, is het antwoord simpel: dat ben je ook niet. Het duurt echt een tijd voor je het raadswerk onder de knie hebt. Maar dat hoeft niet erg te zijn. Maar het is een prachtig avontuur waarvan de overgrote meerderheid na afloop zegt dat het hun leven heeft verrijkt.
  5. Te lang blijven zitten doet echt schade aan de partij. Jij kan het zeker nog een periode goed doen voor de partij, maar het kan meerdere raadsperioden duren voordat de noodzakelijke verjonging is geslaagd;
  6. Inhoud zal je redden. Dat wat jouw drijfveer is en waarom je het doet, moet zoveel mogelijk buiten jezelf liggen, want dat betekent ook dat je het mee kan nemen als je niet op de lijst komt of uit de raad gaat verdwijnen.
  7. Ga so wie so niet in de raad voor erkenning. Je weet best hoe er in de samenleving over politici wordt gedacht. Dat is helemaal fout, maar wel een gegeven. Ga voor jouw idealen en de inhoud er achter en verlies je niet in het spel, maar blijf er naar kijken als een van de meest bijzondere schouwtonelen uit je carriere;
  8. Je mag verwachten dat een partij serieus omgaat met jouw wensen en ambities. Andersom mag de partij van jou verwachten dat je blijft bijdragen ook als daar niet in kan worden voorzien zoals gehoopt. Concreet: ga na de slechte boodschap vol aan de bak om je partij een zo goed mogelijk resultaat te laten behalen. Je zal zien dat je er dan altijd wel een goed gevoel aan over houdt.

Zo kan ik nog wel even doorgaan, maar de grote lijn zal duidelijk zijn. Geniet nu, maar werk voor later, want er is meer dan nu.

Peter Noordhoek

Peter Noordhoek is overtuigd lid van het CDA, maar het gaat hem ook over wat een partij overstijgt en mensen in het politieke midden bindt. Daarom uit hij zich over ‘meer dan nu’. Teksten en video’s over ‘Meer d≥n Nu’ treft de lezer vanaf nu aan op de facebookpagina met dezelfde naam.

Onze wereld is groot, complex en hoog als een berg. Weersomstandigheden wijzigen zich voortdurend. Hoe kom je dan aan de top?
Kaarten en instrumenten kunnen helpen. U vindt er hier vele. Het echte geheim schuilt in de mentaliteit waarmee u de berg te lijf gaat. Dan geldt wat iemand ooit vertelde: ‘De noordkant van een berg is het moeilijkste om te beklimmen, maar het meeste de moeite waard.’ Bij Northedge gaan we voor kwaliteit boven kwantiteit. Het vergt meer denkwerk, meer inspanning, meer van meer. Maar het is zo de moeite waard.  

Peter Noordhoek